Khrih Chungah Lungkhat Sinak

 

Khrih Chungah Lungkhat Sinak

Tuan Hre Thang

1 Korin 1:10-13

Ka u le ka nau hna, kan Bawipa Jesuh Khrih min in kan nawl hna: nan dihlak in pakhat le pakhat lungnge tein um tuah u, i ṭhen hlah u. Lungthin khat, ruahnak khat in um u.

Ka u le ka nau hna, Khalawi innchungkhar chungmi nih an ka chimh i an i si lengmang an in ti hna.

Ka chim duhmi cu: a cheu nih, “Kannih cu Paul a ṭanhmi kan si,” nan timi le, a cheu nih, “Kannih cu Apollo a ṭanhmi kan si,” nan timi le a cheu nih, “Kannih cu Peter a ṭanhmi kan si,” nan timi le, a cheu nih, “Kannih cu Khrih a ṭanhmi kan si,” nan timi hi a si.

Khrih cu a cheuh in nan i cheu dih. Nan ca i vailamtahnak ah a thimi kha Paul dahra a si? Tipil nan in kha Paul zultu si awkah dahra a si?

Biahmaiṭhi

Khrihfabu caah ṭihnung bik pakhat cu lenglei in hremnak siloin chunglei in i ṭhencheunak hi a si. Biaknak tuanbia kan zoh tikah ah Khrihfabu chungah buainak, pumpak hlawknak, hruaitu i zuamcawhnak, porhlawtnak le i theihthiamlonak hna nih Khrihfabu le zumtu a derthawmter ti hi fiang tein kan hmuh. Zumtu hna kan i ṭhencheu tikah, Khrih caah  tehte ṭha sinak a zor, pehtlaihnak a rawk i, Pathian rianṭuannak a dawnkhantu a cang tawn. Khrihfabu cu Khrih ah pum khat si dingin kawh mi kan si. Jesuh nih, a zultu hna cu pakhat an si nakhnga thla a cam (John 17:21). Cucaah, lungrualnak kan ti mi cu minung lei tinhmi sawhsawh si lo in thlarau lei ah a puitlaing mi sinak tahfung phunkhat zong a si.

I Korin 1:10-13 ah, Paul nih aa ṭhenmi Khrihfabu kha ca a kuat hna i zumtu hna kha Khrih lawnglawng hi an sining le an i hawikomhnak ah a hrampi a si awk a si ti kha a theihter hna.

Baibal cacaang hnulei kongtawi

Korin khua cu hlanlio Grik ram ah mirum le chawlehnak le mifim tampi umnak hmunpi a rak si (Dehli bantuk). Nunphung a phunphun, chawhlehnak ah a ṭhanchonak le zatlang nun aa cawhnak hmun a si tiah, theih a si. Cucaah cu bantuk vawlei taksa sining hna cu Khrihfabu chungah an rak lut i zumtu hna cungah huham an rak ngei ngaingai. Hi lio caan ah Korin khua mi nih an uar ngai mi cu a chim kho le a lar mi hna hnu zulh hi a si.

Korin Khrihfabu cu Paul nih missionary a kal lio ah a rak dirhmi a si. Sihmanhsehlaw, Paul a kal hnu ah, Apollo le Lamkaltu Peter (Cephas ti zong in kawh mi) ​​telh in Khrihfa hruaitu dang hna nih cuka ah rian an ṭuan. Hruaitu dangdang hna kha Pathian rianṭuantu an si tiah sunsak le upat thiam loin, zumtu cheukhat nih a uar in an uar  hna i hruaitu hna min hmang in bu hme tete an dirh. Cu an bu sining cu, zumtu cheukhat nih Paul a ṭanhmi bu kan si, an ti. Cun a cheukhat nih Apollo a ṭanhmi bu, Peter a ṭanhmi bu le Khrih a ṭanhmi bu tiah an i ṭhen.

Hi phu pawl nih Khrihfabu chung ah buainak le i hmuhthiam lo nak nganpi a chuahter. Cucaah, Paul nih buainak remh ding le zumtu hna kha Khrih chungah lungrualnak an ngeih ṭhannak hnga I Korin cakuat hi a tialmi a si.

Baibal Chungah

1. Lungrualnak caah Nawlnak

Paul nih nawlnak in a thawk:

“Ka u le ka nau hna, kan Bawipa Jesuh Khrih min in kan nawl hna: nan dihlak in pakhat le pakhat lungnge tein um tuah u, i ṭhen hlah u. Lungthin khat, ruahnak khat in um u,” tiah a nawlnak hna kha kan hmuh. (Caang 10)

Korin khua mi hna cu Paul hmang in Jesuh Khrih a zum mi an rak si ko nain Paul nih a nawlngeihnak hmang lo in Jesuh Khrih min hmang in a nawl tu in a nawl hna. Cu nih a langhter mi cu lungrualnak hi Paul nih a duh cem mi a si pinah Khrih nih Khrihfabu caah lungkhat sinak le lungrual a duhnak a langhternak zong a si. Thawngṭha cauk John 17:21 chungah kan Bawipa Jesuh Khrih nih a zultu hna caah thla a cam mi cu, “An dihlak in pakhat an si nakhnga thla ka cam. Ka Pa, keimah cu nangmah chungah ka um i nangmah cu keimah chungah na um bantuk hin annih zong kan chungah um ve hna seh,” tiah a ti. Langhter duh mi cu, Jesuh Khrih kan zumhnak ah pumkhat kan sinak hnga le lungthin khat, ruahnak khat in kan umnak hnga Paul nih a kan nawl ve.

Paul nih a nawl hna nak cu sining phunthum in a langhter:

i. Nan dihlak in pakhat le pakhat lungnge tein um tuah u

Zumtu hna nih thil hme tete le thil dangdang kong ah lung i ngenak kan ngeih dih lai ti kha a chim duh mi silo in Jesuh Khrih a zum mi kan sinak ah pakhat le pakhat lungnge tein a um mi si kha a chim duh mi a si. Phundang cun, Khrih thawngṭha chung i biatak ah khan lung aa rual mi siawk kha a langhter duh mi a si.

ii. I Ṭhen Hlah Uh

Ṭhennak timi biafang hi Greek biafang cun “schismata” ti a si i a sullam cu aa cheu mi, aa ṭhen mi, asiloah a kiak mi ti sullam a ngei. Khrih pum cu aa cheu dih sual lai ti hi Paul nih a lungre aa theih pi mi le a thin a phan tuk mi a si. Cucaah, Paul nih “i ṭhen hlah uh,” tiah kan Bawipa Jesuh Khrih min in a nawl nak hna hi a si.

iii. Lungthin khat, ruahnak khat in um u

Hi thil nih a langhter mi cu Jesuh Khrih a zumtu kan sinak ah lungthin ah aa khat mi le ruahnak ah aa khat mi kan si ding kha a langhter mi a si. Khrihfabu nih Khrih le a rian caah biakamnak pakhat kan i hrawm awk a si i cu vialte cu kan Bawipa Jesuh Khrih sunparnak ding ca lawnglawng ah a si awk a si.

Paul nih a biapi ah a chiahmi cu Jesuh Khrih a zumtu kan sinak thawngin Khrih chungah lungrualnak a ngei mi zumtu kan si ding kha biapi ah a thlir mi a si. Minung sining phung chungah ṭuanman hmuh mi laksawng an sining aa dangmi cu cohlan khawh asinain Jesuh Khrih zumhnak ah aa khat ko mi zutu ṭhencheunak cu cohlan khawh a si lo, ti kha Paul nih fiang tein a langhter mi a si.

Baibal thiam sang John Calvin nih a chim mi cu “Zumtu hna nih minung hruaitu kha a hlei hluat in upatnak an pek hna tikah ṭhencheunak a chuak,” tiah a ti. Pathian rian ah aa pumpe mi nang le kei cu Pathian nih a rian ṭuannak caah a hman mi thilri menmen kan si, ti hi kan i fian a herh. Jesuh Khrih lawnglawng hi Khrihfabu hrampi a si. Minung nih sunparnak kan co awk a si lo, kan Bawipa Jesuh Khrih lawng nih a co awk a si. Kan tuah ṭuan mi vialte nih Pathian sunparnak a langhter awk a si.

2. Ṭhennak A Taktak

Paul nih a chimmi cu:

“Ka u le ka nau hna, Khalawi innchungkhar chungmi nih an ka chimh i an i si lengmang an in ti hna.” (Caang 11)

Hi Baibal ca caang nih fiang tein a langhter mi cu, a fak ngaingai buainak a si caah zumtu hna chung in mikip nih an theihnak hi a si. “An i si lengmang” timi biafang nih fiang ngai in a langhter mi cu a cang lengmangmi buaibainak, i alnak le i zuamcawhnak kha a chim duhmi a si. Hi sining hi Khrihfa muisam a chiat ter ngaingai mi sining phunkhat a si. Baibal thiamsang Gordon D. Fee nih a chim mi cu, “Korin khua zumtu hna nih vawlei lungput kha Khrihfabu chungah an luhpi i Khrihfabu hruaitu hna kha aa ralchanhmi Philosophical Sianginn ah a ummi siangngakchia hna bantukin a pehtlaihter hna,” tiah a ti (Aa ralchanhmi Philosophical Sianginn cu bia i alnak in a khat).

Khrihfabu chungah siseh, innchungkhar le zumtu pumpak nun ah siseh Jesuh Khrih nih a kan duh piak mi nakin kan minung duhthimnak ah kan lungthin kan pek deuh tikah buainak le i sik nak a chuak tawn. Minung pumpak sining nih a chuahpi mi hna cu porhlawtnak te hna, khat le khat i nahchuahnak te hna le khat le khat i zuamcawhnak te hna hi an si i, cu sining nih a chuahpi mi cu a damlo mi i hawikomhnak le a damlo mi i pehtlaihnak hna kha a si.

Nihin Khrihfabu cheukhat zong nih mah bantuk sining (vawlei lungput) cu kan ton cuahmah ve. Cu sining hna cu; Hruaitu karlak i hmuhthiamlonak ruangah i siknak, i porhlawtnak ruangah khat le khat i remlonak, khat le khat lung i tlinhlonak ruangah i entainak le huham ngeih duh ah khat le khat i zuamhcawhnak te hna hi an si. Hi thil sining (vawlei lungput) hna nih, Khrihfabu i a rianngan bik le Khrihfabu nih aa hmaithlak mi rian (Pathian pennak rian) vialte ṭuan kho lo in a kan tolhter i tluk le rilhnak lam lei ah a pialter.

Baibal thiam sang John Calvin nih, “Korin Khrihfa hna an i siknak nih a thuk deuhmi thlarau lei buaibainak le porhlawtnak kha a langhter” tiah a ti. Korin zumtu hna nih Khrihfabu lungrualnak le kilvennak nakin an duh deuhmi cu hruaitu hna cawisan kha­­_ rak i zuam deuh dawh an si. Calvin nih a peh mi cu, “Zumtu hna nih pumpak ah hram a bunh mi ziaza (personalities) an i tlaih tikah, rianṭuantu vialte nih Jesuh Khrih pakhat lawng rianh awk a si kha an philh i minung upatnak nih Pathian sunparnak hmun a lak tikah i ṭhencheunak aa thawk,” tiah a ti. Khrihfabu chung zong ah pumpak ah hram a bunh mi ziaza (personalities) a um sual ah cun ṭih a nung taktak lai. Nihin Khrihfabu hruaitu hna zong nih kan i ralrin awk ngaingai a si mi cu, hruaitu hna i zumhawktlak sinak hnulei ah porhlawtnak aa thup tawn i Khrih cu a laifang ah a um awk a si ti kan philh tawn tikah, ṭhencheunak a chuak tawn ti hi kan hngalh awk a si.

3. Buainak Hrampi

Baibal ca caang 12-13 ah cun Paul nih Korin Khrihfabu chung i ṭhencheunak a chuahtertu taktak kha a langhter.

“Ka chim duhmi cu: a cheu nih, “Kannih cu Paul a ṭanhmi kan si,” nan timi le, a cheu nih, “Kannih cu Apollo a ṭanhmi kan si,” nan timi le a cheu nih, “Kannih cu Peter a ṭanhmi kan si,” nan timi le, a cheu nih, “Kannih cu Khrih a ṭanhmi kan si,” nan timi hi a si. Khrih cu a cheuh in nan i cheu dih. Nan ca i vailamtahnak ah a thimi kha Paul dahra a si? Tipil nan in kha Paul zultu si awkah dahra a si?” tiah a ti. (Caang 12-13)

Hi sining nih fiang tein a kan hmuhsak mi cu, Korin khua i zumtu hna nih kan Bawipa Jesuh Khrih cungah an lungthin an pe ti lo i minung a si mi hruaitu hna sinah an lungthin an pek deuh, ti hi fiang tein kan hmuh khawh. Jesuh Khrih ah chungkhar pakhat bantukin lungrual tein um loin hruaitu a si mi minung ah hram bunh in bu an dirh caah i ṭhennak fak pi in a chuak.

A cheu nih, “Kannih cu Paul a ṭanhmi kan si,” an ti. Paul cu Khrihfabu dirh tu le thawngṭha a cawnpiaktu a si caah a uar hlei mi an rak um. Cun a cheu nih, “Kannih cu Apollo a ṭanhmi kan si,” an ti. Apollo cu mifim ngai le biachim a thiam ngai mi a si. A fimnak le bia a chim thiamnak nih mi tampi an lung a lak hna. Cun micheu nih, “Kannih cu Cephas (Peter) a ṭanhmi kan si,” tiah an ti. Peter cu Jesuh he aa naih bikmi zultu pakhat a si i upatmi lamkaltu a si. Zumtu cheukhat nih an ruah mi cu, Peter hnu zulhnak nih nawlngeihnak ngan deuh a kan pek tiah an ruah. Cun a cheu nih, “Kannih cu Khrih a ṭanhmi kan si,” an ti. Hi phu hmanh hi lungrualnak le Khrih ah pumkhat sinak nakin midang he i ṭhennak caah “Kannih cu Khrih a ṭanhmi kan si” an rak i ti hi a si ṭheo men lai. Zeicatiah Paul nih a langhter ve hna caah a si.

Hi i ṭhencheunak le buainak zoh tikah Khrih ah hram a bunh mi hruaitu hna upatnak ruangah a chuak mi a si lo. Hi buainak cu hruaitu hna kha an dirhmunnak ngan deuh in an cawisan hna ruang le Jesuh Khrih chungah zumhawktlak sinak nakin minung hruaitu cungah zumhawktlak sinak kha a biapi deuh ah an chiah ruang ah a si. Hi bantuk ṭih a nung mi sining cu nihin Khrihfabu zongah a um ve ṭheo lai tiah ka ruah. Khrihfabu zumtu cheukhat nih kan ti khawh men mi cun, “Hi pastor hi ka ṭanh, Hi bu chungtel ka si, Hi rianṭuannak hi ka duh deuh, Hi hruaitu cu midang nakin an ṭha deuh,” tiah lung thin i khahlonak a um kho men. Zeicatiah kan Bawipa Jesuh Khrih nakin pumpak duhnak le kal ning a biapi deuh i kan chiah tikah Khrihfabu chungah ṭhencheunak a chuak.

Khrihfabu cu amah Paul, Apollo, Peter, asiloah minung hruaitu pakhatkhat ta a si lo ti kha Paul nih a kan theihter mi a si. Khrihfabu cu Jesuh Khrih ta lawng a si. Khrihfa hruaitu hna cu Pathian rianṭuantu men an si i kan zumhnak hrampi cu an mah hruaitu hna chungah hram a sih mi a si lo. Jesuh Khrih lawng hi kan zumhnak a hrampi cu a si. Jesuh Khrih a zumtu kan si bantukin minung sinak phun, phung le lam, hrih le hram hna nih Khrih pum cu a kan ṭhencheu ter hrimhrim awk a si lo. Kan zumhnak cu minung lei hruaitu hna ah si loin Jesuh Khrih ah a um mi a si awk a si.

Application

Nihin ah kan thinlung i check hna usih. Nihin Khrihfabu zumtu pakhat le pakhat kar ah vampang kan sa sual maw? I porhlawtnak, khat le khat kar duhdanh ngeihnak asiloah phu ṭanhnak nih a kan ṭhencheuter sual maw? Cu ti a si ahcun Jesuh Khrih sinah kan kir ṭhan a hau. Ṭhennak a phi cu taksa lei a kan hruaitu hna cungah kan mit le kan thinlung kan chiahtuk ruang le khat le khat i entainak ruang zong ah a si ko men lai. Cu nak in a biapi deuh mi cu Khrihfabu Lu a simi Jesuh Khrih cungah kan zumhnak mit, kan thinlung mit le kan taksa mit a chia mi zumtu kan si kha a si. Baibal thiamsang John Stott nih “Khrih vailamtahnak cu Khrihfa lungrualnak hrampi a si,” tiah a ti. Zumtu kan nih vialte caah Khrih lawnglawng a thih caah, zumtu vialte nih minung sining si loin Amah Jesuh Khrih ah kan sining kan hmunhter awk a si.

Theological Reflection

Khrihfabu le zumtu kan caah: Khamhtu cu pakhat lawng a um­­_ Jesuh Khrih a si. Vailamtah pakhat lawng a um_cu vailam cu Jesuh Khrih an tahnak vailam a si. Tipilnak pakhat lawng a um_cu cu Jesuh Khrih cu ka Bawi le a ka khamhtu tiah kan zumhnak thawng in a si. Khrihfabu nih Lu pakhat lawnglawng kan ngeih_cu cu Jesuh Khrih a si. Khrihfabu lungrualnak le lungkhat sinak cu Jesuh Khrih kan zumhnak ah hram aa bunh mi a si.

Biadonghnak

Korin khua Zumtu hna nih Jesuh Khrih nakin minung hruaitu hna kha biapi ah an chiah caah Korin khua Khrihfabu cu an i ṭhencheu. Paul nih Jesuh Khrih cu aa ṭhen lo, Khrih lawnglawng kha kan caah vailamtahnak ah khenhchih a si, tiah a ti. Cun Jesuh Khrih lawnglawng hi zumhawktlak a si ti le Jesuh Khrih ah aa hngat mi zumtu an sinak hnga a hngalhter ṭhan hna.

Cu bantuk cun Paul nih, cu bia cu nihin Khrihfabu kan sin ah a chim ve. Pakhat le pakhat lungnge tein um duhlonak, i ṭhenak, lungthin i khahlonak, i porhlawtnak, duhdanh ngeihnak hna nih zumtu hawikomhnak le Khrihfabu a hnorsuan tikah Khrih vailamtahnak ah kan kir ṭhan a hau, tinak a si. Vailamtahnak ah cun i ṭhencheunak a um ti lo, porhlawtnak a um ti lo, duhdanh ngeihnak a um ti lo. Jesuh Khrih ah pumkhat sinak lawng a um cang.  Cucaah, Jesuh Khrih cu Bawi a si tiah aw khat in a dirṭi mi zumtu, Jesuh Khrih zumhnak ah pumkhat si le Pathian pennak a kauh chinchinnak he tiah tinhmi pakhat in a dirmi Khrihfabu si hram ko hna usih. Jesuh Khrih cu kan zumhnak, kan i hawikomhnak le kan rianṭuannak ah a hrampi si zungzal ko seh.

Bawipa nih thluachuahnak kan pek piak ko seh. Amen.