Lungpher Hi Ṭhial Tuah U

 

Lungpher Hi Ṭhial Tuah U

Ṭuan Hre Thang

John 11: 38-44

Jesuh cu a hrum ruangmang ṭhan i thlan ah cun a va kal. Cu thlan cu lungkua a si caah a khar ah lungpher an khar. Jesuh nih, “Lungpher hi ṭhial tuah u,” tiah a ti hna. Mithi pa far Martha nih cun, ‘Bawipa, a nam tuk cang lai, kanvuinak ni li a si cang,” tiah a ti. Jesuh nih Martha cu, Na zumh ahcun Pathian sunparnak na hmuh lai, tiah ka rak in ti lo maw?” tiah a ti. Lungpher cu an thawn i … “Lazaruh, ra chuak tuah,” tiah a ti. Mithi pa cu a kut le a ke ruak puanzual bu le a hmai khuh puan he khan a hung chuak. Jesuh nih, “Phoih u law kal seh,” tiah a ti hna.

Biahmaiṭhi

A cung i Baibal cacaang hi Lazaruh cu a fak mi zawtnak ruangah a thi i thlan cungah ni li fim a si cangnak le kan Bawipa Jesuh Khrih he zeitluk in dah naihniam tein aa daw mi an sinak kha fiang te in kan hmuh khawh. A thi cang mi Lazaruh ruangah kan Bawipa Jesuh Khrih a hruam ruangmang ve nak le Martha nih Jesuh Khrih aa bochannak hna kha tampi in kan hmuh khawh. Hi vialte sining chungah hin kan Bawipa Jesuh Khrih nih “Lungpher hi ṭhial tuah u,” a tinak kha biapi ah char in i ruah ṭi hna usih tiah sawm kan duh hna. Lungpher nganpi bang kan nunnak ah kan Bawipa Jesuh Khrih hmu kho lo in a kan dawn tu le Pathian sunparnak lang kho lo in a dawntu lungpher bang kan ziaza ṭhalo vialte cu thawn ve ding ah hi thawngṭha nih hin aa tinh mi a si.

Lungpher Nganpi Bang Ṭihphannak le Lungretheihnak

Mikip nih kan ton mi harnak hna le buainak ruangah maw ṭihnak le thinphannak kan ngei cio lai tiah ka ruah. A hlei in nihin kan ram buainak ruang ah mikip nih harnak kan ton cio tikah kan thinlungah retheihnak le ṭihnak hi kan pawi cio dih lai tiah kan ruah. Cu bantuk thinphannak le ṭihnung mi chung kan um lio zongah lungpher nganpi bang ṭihnak le thinphannak hna a teitu a silo ah thinphannak le ṭihnak kha lungpher bang a thawntu kan si ding ah kan Bawipa Jesuh Khrih nih a kan fial mi a si.

Baibal thiamsang John Calvin nih a chim mi cu, “Lungretheihnak le thinphannak hna hi Pathian nih phorh dingin a kan fial bal lomi thilrit a si,” tiah a ti. Kan caah a khing a rit tuk mi lungpher bang ṭihnak, thinphannak le lungretheihnak hna hi Pathian nih a fa le phorh dingin a kan duh piak mi a silo. Cucaah David nih hla a phuah mi cu, “Na thilri cu Bawipa sinah ṭhum ta law amah nih an bawmh lai…,” tiah a ti (Slm 55:22). Cu bantuk ṭhiamṭhiam cun Lamkaltu Peter zong nih zumtu hna cu, “Amah nih an zohkhenh hna caah nan lungretheinak vialte kha Amah cungah chia dih ko u,” tiah a ti hna (1Pet 5:7). Nihin i kan khing a rihter tuk tu lungretheihnak, thinphannak le ṭihnak hna hi thawn cang hna usih, ṭhial cang hna usih. Kan mah nih i phorh ti hna hlah usih. Amah sin tu ah ṭhial in thawn hna usih law Pathian sunparnak a lang ko lai.

Lungpher Nganpi Bang Hawi Dang Ngaihthiamlonak

Mikip nih kan ton cio mi cu, midang nih kan cungah sualnak an tuah bantuk in midang cung zongah sualnak a tuah mi lawng te kan si ve. Cucaah ngaihthiamnak hi mikip nih kan herh mi a si. Ngaihthiamnak lo cun dawtnak kan ti mi zong hi a tling mi dawtnak a si kho hlei hnga lo. Cun ngaihthiamnak lo cun daihnak zong hi kan vawleipi ah a um hnga lo. Cu tluk in a biapi mi ngaihthiamnak cu Khrihfa hna nih kan i ngeih awk a si. Zeiruangah nihin kan ram ah daihnak a um lo? Ziah, Khrihfabu a buai tawn i kan i ṭhan tawn? Ziah nu le va i ṭhannak a chuah tawn? Cu bantuk sining a um tawnnak a ruang cu ngaihthiam nun kan ngaih lo caah a si. Midang ngaihthiam khawhlo hi mah le mah khing rit i phorhter a si i lungpher bang a rit mi midang ngaihthiam khawhlonak cu thawn awk le ṭhial awk ah kan Bawipa Jesuh Khrih nih a kan fial.

Ngaihthiamnak a biapit ning cu John Calvin nih hi ti hin a chim, “Mi ngaihthiam kan duh lo lio ah Pathian sinah ngaihthiam kan hal kho lo,” tiah a ti. Cucaah midang ngaihthiam hi Pathian fale kan rian a si. Kan Bawipa Jesuh Khrih zong nih Peter cu, “voi sarih siloin voi sawm sarih voi sarih” ngaihthiam ding in a cawnpiak (Mtt 18:22). A langhter duh mi cu, kan cungah midang nih sualnak an tuah tikah a ngaithiamtu si awkah timhcia tein a um ding kan si kha a kan cawnpiak. Cun Jesuh Khrih nih a zultu hna kha, “Ni khat ah na cungah voi sarih a sual i voi sarih ningin, ‘Kaa ngaichih,’ a ti ahcun na ngaihthiam hrimhrim lai,” tiah a ti (Luk 17:4). Kan Bawipa Jesuh Khrih nih a langhter duh bik mi cu, midang nih kan cungah sualnak tampi an tuah zongah an tuahzat sualnak ngaihthiam kha a kan cawmpiak mi a si. Na nunnak ah na ngaihthiam khawhlo mi an um maw? Cu ngaihthiam khawhlonak lungpher nganpi kha thawn law ṭhial cang…na nun ah Pathian sunparnak a lang lai.

Lungpher Nganpi Bang Ruahchannak Ngeihlo

Nifatin kan nun khual lam ah a biapituk mi cu ruahchannak he nun khual lam a peh mi kan si ding hi a si. Cu ruahchannak cu Pathian ah hram a bunh mi a siawk zong a si. Micheu cu an nunnak khual lam ah ruahchannak ngeilo in an um caah an nun a rawk tawn. “Ruahchannak a um ti lo” an ti caah micheu khat cu mah le mah nunnak aa la mi zong an um. Cun micheu cu ruahchannak he nun khual lam peh a si tikah harnak tampi zong an tong ko i cu harnak lak ah cun ruahchannak an ngeih mi kha an i tlaihpeng caah harnak kha an tei khawh. Harnak, ṭihphannak le sungh zatlaknak  lak i an um lio zongah an ngeih mi ruahchannak nih cun teinak a phak pi hna. Kosuke Koyama nih a chim mi cu, “Ruahchannak cu harnak a in mi hna he duhsah tein a kal ve,” tiah a ti. Cucaah ruahchannak he nun khual lam a peh mi kan si ding hi a biapituk.

Lamkaltu Paul nih, “A hmun zungzalmi thil pathum an um, cu hna cu zumhnak le ruahchannak le dawtnak an si,…,” tiah a ti (1 Kor 13:13). Langhter duh mi cu, Paul zong nih ruahchannak cu Khrihfa nun ah biapi ngai in a thliar. Ruahchannak lo cun Khrihfa kan sinak zong hi a tling deuh rualo hih. Augustine Hippo nih, “lungdong le ruahchannak ngeilo in kan um tawn cu kan caah Pathian Vel a ngan zia kan philh caah a si,” tiah a ti. Minung nih harnak, fahnak, ṭihphannak kan ton ko lai nain cu vialte nak cun Pathian Vel a ngan deuh, Pathian ṭhatnak a ngan deuh ti le cu vialte harnak chung cun Bawipa nih ka caah a ṭha bik in khua a khaan ko lai ti mi ruahchannak he nun khualam a peh ding kan si. Nihin na nunnak ah lungpher nganpi bang ruahchannak ngeilo in kan nun a khamtu a um maw? Cu ruahchannak ngeilo in an chiatu lungpher nganpi cu thawn cang law khuaruahhar in na nunah Pathian sunparnak a lang ko lai.

Biadonghnak

Nihin ah lungpher nganpi bang na nunnak ah thawn awk thil tampi a um lai dah. Cu bantuk in kan thawn awk hna cu a cungah ka langhter mi ṭihphannak, Lungretheihnak, midang ngaihthiam khawhlonak le hi vawilei ah ruahchannak ngeilonak hna leng in thil tampi a um ko lai. Cu hna cu, thathutnak, lar duhnak, mi cung cuan duhnak, mi upat thiamlonak, u le nau cungah dawtnak ngaih khawhlo nak…ti in a phunphun a um kho. Cu vialte cu nihin ah kan thawn ve awk a si. Mi cheu nih “Ziah Jesuh nih a thawn ko lo,” kan ti khawh men. A si, kan Bawipa nih Pathian fapa a sinak hmang in a thawn khawh ko hnga nain cu ti cun thil a tuah lo. Lungpher pi a thawnter hna i an thawnnak (Responsibility) cungah Bawipa ṭhawnnak khuaruahhar thil a lang. Cu sining cu Lazaruh thihnak in a thawhnak kha a si. Cu caah nihin ah lungpher pi bang na khing an rihter tuk tu hna kha thawn in ṭhial cang hna, Bawipa nih khuaruah har in na nunah rian a ṭuan lai.

Ca relnak in thazaang a la tu nan cungah Bawipa thluachuahnak um ko seh! Amen.

Na Kedan Kha I Phoih

Na Kedan Kha I Phoih

Tuan Hre Thang

Exo 3:4-5

Bawipa nih a rat kah a hmuh tikah, burbuk chung cun Pathian nih cun a hun auh i, “Moses, Moses” tiah a ti i, “Zeidah?” tiah Moses nih cun a leh. Pathian nih cun, “Ra neih deuh ti hlah. Na kedan kha i phoih, na dirnak hmun kha hmun thiang a si.”

Biahmaiṭhi

A cung i kan tlangtar hi “Na Kedan Kha I Phoih” ti a si i Pathian le Moses bia an i ruah mi chung in Pathian nih Moses kha “na kedan kha i phoih” tiah a tinak zawn kha ka char mi a si. Pathian nih Moses cu a mi Israel mi hna Izipt sal tannak chung in chuahpi awk ah a auh ah khan a hmasa bik i Pathian nih Moses a fial mi cu a kedan i phoih kha a si. “Moses , …Ra neih deuh ti hlah. Na kedan kha i phoih, na dirnak hmun kha hmun thiang a si,” tiah a ti. Nihin ah Pathian nih a rian ṭuan awk i a kan auh tikah Moses bang i phoih awk thil zeimaw tete hi a um tawn. Cu sining cu a tang lei ah a dotdot in zoh ṭi hna usih.

Pathian auhnak a fiang mi Moses

Pathian nih burbuk laifang in Moses a auh ah hin a biapi tuk mi Pathian auhnak kan hmuh khawh. Cu sining cu Pathian nih “Moses, Moses” tiah a min voi hnih a auhnak zawn hi a si. Kan Baibal chungah mi pakhatkhat nih maw a silo ah Pathian nih maw mi pakhat min voihnih a auh cu a sawhsawh a si bal lo. A biapi tuk mi rian fial a duh caah maw, asiloah biakamnak ser a duh tikah maw, asiloah ralrinnak pek a duh hna ah maw min voihnih auh hi a hmannak a si. Pathian nih Moses min voihnih a auh nak cu a biapituk mi rian Israel mi hna luatnak rian tlamtlinhter awk ah thlah ding in auh a sinak kha a si. Cun, Moses nih Pathian sining cu hngal hlah hmansehlaw Pathian nih cun fiang tuk in a hngalh i a min theng in voihnih khel te a auh.

Nihin ah hin a lamkip in Pathian kawh auhnak a thei mi kan um lai dah. A cheu cu Khrihfabu rian ah maw (Khrihfabu hmang in Pathian kawh auhnak), a cheu cu mission rian ah maw (Khrihfabu hmang in Pathian kawh auhnak), a siloah a cheu cu Moses bang ram le miphun luatnak dingah maw (Mizapi hmang in) a lam kip in Pathian kawhauhnak kan thei cio lai dah. Hi sining ah hin Moses bang Pathian mi hngalh kan si ti hi kan i fian a herh. Pathian mi hngalh kan sinak le a kawh auh mi kan si kan i fian lo ah cun tlau a fawi te lai Samson bang. Samson cu Pathian nih a miphun Israel mi hna luatpi dingah auh mi a si kha a fian lo caah a donghnak a tuanbia aa dawh lo ai. Cu a si caah nihin i zeibantuk rian kan tlaihnak hman ah Pathian auhnak rian a si ti ruat in dingfal tein a ṭuan ding le aa pumpe ding kan si kha a biapituk.

Phoih awk ah fial a si mi kedan

Moses cu Pathian nih a rian ṭuan ding in a auh tikah a fial hmasa bik mi cu a kedan i phoih hi a si. Pathian nih, “Ra neih deuh ti hlah. Na kedan kha i phoih…” a ti tik ah hin kedan hi Moses caah zeitluk in dah a biapit ti mi vun langhter ta ka duh. Moses cu tuu run khal a si caah kedan lo in lam hlat ah kal khawh a silo. Tuu run khalh cu lam hlat le fingtlang kal a hauh lai caah Moses kedan cu a ṭha mi le a fek mi a si lai dah. Cun, kedan cu lamhlat kalnak ah a kan bawmtu thazaang pakhat bantuk a si fawn. Cucaah Moses nih a kedan cu a tlaihchan ṭheo lai. Sihmanhsehlaw cu vialte thil tikhawhnak a ngei mi Moses a kedan ṭha cu Pathian nih phoih a fial, “Na kedan kha i phoih,” a ti.

Nihin ah Pathian nih a lamkip in a rian ca i kawh auh kan si tikah phoih a kan fial hmasa mi thil zeimaw tete kan nunnak ah a um theo lai tiah ka ruah. Moses caah a biapi tuk mi a tlaihchantuk mi kedan bantukin mino le Pathian rian ṭuan hna caah lar le mi hmai cuan duhnak hna a si kho men. Chawdawr hna caah a hleihluat in phaisa duhtuknak zong a si kho men. Sianginn ca chim hna caah siangngakchia kha ca ṭha tein chimh zuamlo thathutnak le siangngakchia caah ca zoh zuamlo thathutnak hna si kho men. Hruaitu hna caah mah lung lawng i rinh nak le rianṭuan ṭi hawi he khuakhan lairel ṭi duh lo nak hna zong a si kho men…ti khan a phunphun in kan i phoih ding mi thil tete an um ve. Pathian nih a lamkip in a rian ah a kan auh tikah cu thil tete cu i phoih hmasa a kan fial ve. Kan i fian khawhnak hnga; Pathian nih “Ṭuan Hre Thang, (Moses kedan bantukin) minthan na duhnak, lar na duhnak, phaisa na duhnak, thathutnak, mah lung lawng i rinhnak…vialte kha i phoih,” tiah a kan ti.

Kedan aa phoih mi hna co mi thluachuah

Moses nih Pathian nawl ngaihnak he a kedan aa phoih tikah Pathian thil ti khawh ṭhawnnak cu a cungah a lang. Pathian ṭhawnnak thawng in Moses nih Izipt ram chungah khuaruahhar thil tampi a tuah. Cun a miphun dawt Israel mi hna kum 400 sal a taang cang mi hna kha an sal taannak chung in a luat pi hna. Ramcar an khual lam i a miphun dawt Israel mi a hruai hna ah khan a hmai a ceu i a nun hmang in Pathian sunparnak a lang. Moses cu Israel miphun nih nihin ni tiang an philh khawh ti lo mi hruaitu ṭha ah a cang. Ralzam pa le tuu khal pa Moses in Israel miphun hruaitu ṭha Moses ah Pathian nih thluachuahnak a pek.

Nihin kan nunnak ah Moses kedan bang Pathian nawl ngaihnak he kan i phoih ding mi kan ziaza ṭhalo hna; minthan duhnak, lar duhnak, phaisa a hleihluat in duhnak, thathutnak, mah lung lawng i rinhnak…hna hi kan i phoih a si ah cun Pathian nih Moses bang thluachuahnak a kan pek ko lai. Nihin ah ralzam zong kan si kho, Moses bang tuu khal zong kan si kho, zeibantuk dirhmun i kan dir ko zong ah Pathian nawlngaihnak he phoih a herh mi kan sining ziaza ṭhalo tete hi kan i phoih ah cun midang caah Pathian a mi hman zong kan si lai i midang ca zong ah thluachuah phortu kan si ve ko lai.

Biadonghnak

Nihin ah Bawipa Jesuh Khrih kan zumhnak thawng in Pathian nih a lamkip in a kawh auh mi kan si caah Pathian nih Moses cu “na kedan i phoih,” a ti bang in nang le kei zongnih kan nun ning, kan ziaza le kan lungput a ṭhalo mi tete hi pakhat hnu pakhat in i phoih ve ding ah fial kan si. Pathian nih cu ti kan ziaza ṭhalo phoih a kan fial cu kan mah hmang in mikip nih Pathian sunparnak an hmuh khawhnak hnga le thluachuah tampi pek a kan duh caah a si. Moses bang kan kedan (kan ziaza ṭhalo) i phoih hna usih, Bawipa nih a ram kauhnak caah hman a kan duh, miphun luatnak ding caah hman a kan duh, kan hawi dawt hna caah thluachuah phortu si ter a kan duh.

Carelnak in thazaang a la mi nan cungah Pathian nih thluachuahnak in pe ko hna seh! Amen.

Theihnak In Tuahnak Ah Thlauchuah Cotu Sinak

 

Theihnak In Tuahnak Ah Thlauchuah Cotu Sinak

Tuan Hre Thang

Jeim 1:22-25

“A bia kan theih paoh ahcun a za, tiah nanmah le nanmah kha i hleng len hlah u. A bia cu a tuah tu in tuah deuh u. A bia a thei nain a tuah tung lomi cu hi bantuk mi hi a si: mipa pakhat nih thlalang aa bih i amah le amah cu aa hmu. Tha tein aa zoh i a kal i zei ka lo ti kha a philh colh. Sihmanhsehlaw mi a luattertu nawlbia tling chungah tha tein aa bih i cucu a ruat peng i, a theihmi kha philh loin a tuahmipa cu Pathian nih a tuahnak ah thluachuahnak a pek.”

Lunglawmhnak

A hmasa ah caan ṭha caan sunglawi a kan petu kan Pathian a min ka thangṭhat. Cun tu zaan ah caan sunglawi Pathian bia phuang dingah caan a ka petu … Khrihfabu nan cungah siseh, rian ngeitu le tu zaan Biakinn ah a rak chuak mi zumtu nan dihlak cungah lunglawmhnak tampi ka ngai. Pathian nih thluachuahnak in pek ko hna seh! Amen.

Jeim Cakuat kong tawi             

            Jeim cakuat hi kan rel tikah khuazakip ah a um i a puitling cang mi zumtu mibu sinah kuat mi ca sidawh a si. Phundang cun khuazakip ah aa ṭhek mi Pathian mi vialte sinah kuat mi ca a si. Cakuat ṭialtu hi Baibal thiamsang hna nih an dothlat tikah kan Bawipa Jesuh Khrih i a nau Jeim a si, tiah an ti. Jeim cakuat hi Pathian mi vialte hna sinah kuat mi a si kan ti ko lio ah Judahmi Khrihfa hna ca deuh ah rak ṭial mi si sehlaw a dawh ngai. Zeicatiah cakuat mi hna hi Sinakok ah aa pum mi an si (Jei 2:2). Sinakok (biakinn) cu Jentailmi hna nih an ngeih mi a silo. Sihmanhsehlaw Jesuh Khrih zumhnak ruangah Judahmi he Jentailmi he Sinakok biakinn ah rak i pumh ṭi dawh a si. Cun Jeim cakuat nih a doh mi sualpalhnak pawl hi Judah mi hna ziaza deuh an si fawn. Cu sining cu biachim palhnak te hna (3:2-12; 4:2-11;), midang he pehtlai in ningcanglo nun (3:14; 4:11), chiatserhnak biakam (5:12), ngeihchiah zoh in mi thleidannak (2:1-13), ṭuannak tello zumhnak (2:14-18)…tibantuk kha an si. Cu sining cu Judah mi hna ziaza kan ti ko nain nihin ni Khrihfabu chung zongah kan hmuh kan ton lengmang mi ziaza an si ko.

Baibal Chungah:

Baibal caang kan i thim mi chungah Lamkaltu Jeim nih a kan cawnpiak mi cu, Pathian bia kan theihmi ah aa za cang mi silo in nunnak ah a lang mi, theipar a ngei mi zumtu si awk kha biapi in a thlir mi a si. A biana ah, Khrihfa cawnpiaknak i a muru cu Dawtnak a si kan ti lio ah kan i daw in kan i zaangfah maw? Midang nih kan cungah thil sual an tuah tikah ngaihthiam cu Taksa, Thinlung le Thlarau in kan damnak a si, tiah kan ti lio ah lungthin tak in kan i ngaithim in kan i daw kho taktak maw? Kan Bawipa Jesuh Khrih a zumtu kan sinak le a thawngṭha bia a thei i a cohlang mi kan sinak cu kan nun ah a langh hrimhrim ding a si, ti kha Jeim nih a kan forh mi a si. Cun, Jeim nih, “A bia kan theih paoh ahcun a za, tiah nanmah le nanmah kha i hleng len hlah u. A bia cu a tuah tu in tuah deuh u,” a ti tik ah hin, kan theih mi kha tuahnak ah a langh awk a si i theihnak tal lo in tuahnak zong hi a tling mi a si lo zia kha a kan cawnpiak pin ah cu sining pahnih aa fonh tikah Pathian thluachuahnak a co mi kan si lai nak zong kha a kan cawnpiak mi a si. Kan i fian khawhnak dingah a dotdot in zoh ṭi hna usih.

A Bia Theihnak

Theihnak a siloah Pathian bia theihnak hi Jesuh Khrih zumtu kan si khawhnak hnga a hrampi a si ti usihlaw kan palh lai lo dah. Zeicatiah kan Bawipa Jesuh Khrih zong nih a Zultu hna kha, “ka bia a thei i a ka thlahtu kha a zummi paoh cu zungzal nunnak a ngei,” tiah a ti (Jhn 5:22). Zumh fehnak kan ngeih khawhnak hnga le a puitling mi zumtu ṭha kan si khawhnak lai Pathian bia theihnak cu kan hrampi a si. Lamkaltu Paul zong nih, “zumhnak cu bia theihnak thawng khan a um i bia cu Khrih kong chimnak thawng khan a um,” tiah a ti ve (Rom 10:17).

Langhter duh mi cu Jesuh Khrih kong an chim mi kan theihnak nih Jesuh Khrih a kan zumh ter. Sihmanhsehlaw Lamkaltu Jeim nih cun a theih le a zumh tiang lawng hi a za lo, a bai kan theih mi kha a tuah tu in tuah deuh u a kan ti. Nihin Khrihfa kan sinak ah a theihnak le thawngṭha bia cohlannak tiangah cun tahfung kan tlinh nain nun in a langhter tu hi cu mitlawm te lawng sidawh a si. Kan theih mi thawngṭha le kan cohlan mi Pathian bia hi nunnak ah a langh ding le a tuah in tuah ding mi a si, ti kha Lamkaltu Jeim nih a kan forh.

Hi lio caan sining chungah zumtu si ko nain tuahsernak ah a lang lo mi Khrihfa rak um dawh an si. Cu sining cu, a cung ah kan langhter cang bang zumtu mibu chungah thleidannak le khat le khat i hmuh thiamlo nak zong um dawh a si. Zeicatiah, Jeim nih zumtu hna cu, “Ka u le ka nau hna, sunparnak Bawi, Bawipa Jesuh Khrih a zummi nan si bantukin mi thleidannak lungthin zeihmanh ngei hlah u” a ti hna (Jei 2:1). Zeicatiah  hi lio caan Khrihfabu cungah thleidannak a tam tuk i tahchunhnak zong a rak chimh hna ( Rel ding Jei 2:2-4). Nihin Khrihfabu tampi zongah i thleidannak le i hmuhthiamlonak tampi a um ṭheo lai. Cu sining chungah cun Jeim nih ralrin a kan pek ve mi cu, a theih le a zumh tiang lawng a si lo hih, a tuahnak tiang zong a si chih, ti hi a si.

Theihnak In A Tuahtu Sinak ah

A cung lei i langhter mi nun can ziaza vialte hi (Jei 2:1-13), chim a si mi Jesuh Khrih thawngṭha kan rak theih mi he aa ralkah mi nun ning lawngte an si. Kan Bawipa Jesuh Khrih nih cun, “Nannih ka bia a theimi hna, nan ral kha va daw hna u, an huatu hna cungah khan ṭhatnak va tuah u, chiat an serhtu hna kha thla va campiak hna u” tiah a kan cawnpiak (Luk 6:27-28). Nihin ah ngaihthiam khawhlo mi na ngei maw? Ngaithiamtu si dingah kan Bawipa Jesuh Khrih nih a kan cawnpiak. Kan ral hna va dawt le chiat a kan serhtu hna hmanh kha thlacam piak dingah kan Bawipa Jesuh Khrih nih a kan fial. Lamkaltu Jeim nih cu sining cu aa fian tuk caah, “mi a luattertu nawlbia tling chungah ṭha tein aa bih i cucu a ruat peng i, a theihmi kha philh loin a tuahmipa cu Pathian nih a tuahnak ah thluachuahnak a pek,” tiah a ti (Jei 1:25). Hi zawnah Jeim nih “a tlingmi luatnak nawlbia” a ti mi sining hi vun langhter ta ka duh.

A tlingmi luatnak nawlbia: A tlingmi luatnak nawlbia a ti tikah hin Moses nawlbia lawng kha a chim duhmi a si lo, Khrih ah a tlingmi Pathian duhnak kha a chim duhmi a si. Khrih ah a tling mi Pathian duhnak kha a tlingmi le nunnak a petu a si caah a tling mi le dotla a si cang tinak a si. Douglas Moo nih, “James nih Pathian nawlbia cu phungning thilrit si loin luatnak petu lamhruainak ah a hmuh,” tiah a ti. Langhter duh mi cu, luatnak le zalonnak a chuahpi lo tu nawlbia cu a tling tiah ti khawh a si lo i Moses nawlbia vialte cu Jesuh Khrih ah tlinter a si cang caah Jesuh Khrih kan zumhnak thawng in miluat kan si tinak a si.

Kan Bawipa Jesuh Khrih nih, “Biatak kha nan hngalh lai i biatak nih cun an luatter hna lai,” tiah a ti (Jhn 8:31-32). Cun fiang deuh in kan Bawipa Jesuh nih a chim mi cu, “Keimah hi lam le biatak le nunnak ka si; keimah sinin ti dah lo cun ahohmanh Pa sin an phan kho lo,” tiah a ti (Jhn 14:6). Cucaah Jeim nih “Mi a luattertu nawlbia tling chungah ṭha tein aa bih i…” a ti tikah hin kan Bawipa Jesuh Khrih a nunnak le a cawnpiaknak chungah i bih kha a si. “i bih” timi biafang a sullam cu kun in ṭha tein zohfel tinak a si. Jeim nih cun zoh sawhsawhnak kong si loin Pathian Bia thukpi le lungthin peknak kong a chimmi a si. Cun John Calvin zong nih, “Pathian Bia (Cathiang) cu, zumtu hna kan nunnak a sersiam hlan lo ṭha tein kan i bih a herhnak thlalang a si” tiah a fainter ve.

A Tuah Tu Sinak In Thluachuah A Co Tu Ah

Mikip nih thluachuah co hi kan duh dih nain kan co kho lo. Zeicatiah thluachuah pe kho tu duh ning in kan nun khawh lo i a lung kan tluanh khawh lo le a nawl kan ngaih lo caah a si. Thluachuahnak kan ti mi cu Pathian nawl ngaihnak in a ra mi a si i thluachuahnak cu Pathian lungtlinnak le mithmai ṭha a si. Cun nawl ngaihnak nih a tlamtling mi Khrihfa nun ah lam a kan hruai. Kan i fian khawhnak hnga, tuahnak le nawlngaihnak hna cu ṭhen awk ṭha lo in aa seng mi an si. Phundang cun biafang aa dang nain an singning le an zulh mi aa khat kan ti khawh. Pathian duhnak a tuah tu si cu, Pathian nawlngaihnak ruangah a si.

Kan Bawipa Jesuh Khrih nih mi tampi kha bia a chimh dih hna ah khan minu nih,“Nangmah a rak in hring i a rak in cawmtu nu hi zeitluk in dik aa lawmh,” tiah a ti (Luk 11:27). Kan Bawipa Jesuh nih, “Pathian bia kha a thei i a ngaimi caah cun zeitluk in dik lunglawmhnak a si chinchin,” tiah a leh. Mirang Baibal NRSV ah cun, “Blessed rather are those who hear the word of God and obey it!”. A sullam cu “Pathian bia a thei i a nawl a zulmi cu thluachuak (lunglawm) mi an si deuh,” tinak a si. Langhter duh mi cu, Pathian bia a theih mi kha a nawl zulhnak a siloah a tuahnak in a langhter tu hna cu mi thluachuak le mi lunglawm chinchin an si, tinak a si. Hihi kan Bawipa Jesuh Khrih bia a si i zumtu hna nih biapi in kan thliar ve awk a si. Baibal thiamsang Matthew Henry nih a chim mi cu,“A ngan bikmi upatnak le thluachauh a si mi cu Pathian Bia theih le zulh hi a si,” tiah a ti. Kan Baibal chungah Pathian bia a thei i a nawlngaihnak he a tuah mi hna nih thluachuah an co ning hi hmun tampi ah kan hmuh khawh.

Biadonghnak

Nihin Khrihfa kan sinak ah a biapi tuk mi sining cu, Pathian bia kan theih mi kha nifa kan nunnak ah a tuahnak in aa pumpe mi zumtu kan si ding kha a biapituk. Pathian bia kan theihnak le a zumtu kan sinak tiangah aa za mi zumtu si lo ding kha Lamkaltu Jeim nih ralrin a kan pek mi a si. Pathian bia cu thlalang bantuk a si i kan i bih hnu ah kan sining kan i remh lo i kan philh colh ahcun thlalang (Pathian bia) nih a kan bawm kho lo, kan i bih hnu i kan i remh lawngah thluachuah kan hmu lai. Kan biachim ah siseh, Khrihfabu chung midang kan pehtlaihnak ah siseh, Jesuh Khrih zumhnak ah aa khat mi kan hawi dawt kan pehtlaihnak ah siseh, kan chungkhar le kan fa le kan pehtlaihnak ah siseh Jesuh Khrih cawnpiaknak le a thawngṭha kan theih mi cu a tuah tu in tuah cang hna usih tiah kan sawm hna. Pathian nih thluachuahnak in pe ko hna seh! Amen.

Pathian Hmai Ah A Phan Mi Raithawi Thalcamnak

Pathian Hmai Ah A Phan Mi Raithawi Thalcamnak 

Ṭuan Hre Thang 

Biathlam 8:3-5 

"A dang vancungmi pakhat, zihmui khanghnak umte pakhat aa putmi kha a ra i biakṭheng pawngah cun a ra dir. Pathian mi hna an thlacamnak i toih awkah le bawiṭhutdan hmai i a ummi sui biakṭheng cung i khangh awkah zihmui tampi an pek. Pathian hmai i a dirmi vancungmi kut cun zihmui khu cu Pathian mi hna thlacamnak he khan an kai ṭi. Cun vancungmi nih khan zihmui um cu aa lak i biakṭheng cung i a ummi mei kha a chungah cun a rawn i vawlei cungah a hlonh. Khua a ri; ṭek a tla, nimtlau a lek i li aa hnin."

Biahmaiṭhi 

Jesuh Khrih kan zumhnak le thlacamnak hi ṭhan awk a ṭhalo mi a si. Thlacam kan ti mi cu, minung lei nih kan tuah khawh ti lo mi pin lei ah a tuah kho tu (kan zumh mi Pathian) sinah kan chimh khi a si. Cun, thlacamnak cu Pathian he i hawikomhnak asiloah biaruahnak a si pinah Pathian hmai ah pekchanh mi raithawinak zong a si. Martin Luther nih, thlacamnak cu ngakchia nih a dawt mi a pa he bia an i ruah bantukin Pathian he biatak tein bia i ruah kha a si tiah a ti. Thlacam cu Pathian bochannak le pumpak pehtlaihnak a si. John Calvin nih thlacamnak cu zumhnak kan langhternak bik a si tiah a ti. Thlacamnak nih Pathian kan zumhnak le kan i hngatchannak a langhter ve. Cun Salm 141:2 chungah, “Ka thlacamnak cu na hmai ah rimhmui si ko seh” a ti. Augustine nih, raithawinak taktak cu Pathian sinah thinlung pekchanhnak a si, tiah a ti. Thla kan cam tikah Pathian sinah kan thinlung, kan caan, kan sining vialte kan pek khi a langhter duh mi a si. 

Baibal Caangthim konglam tawi (Bible background) 

Biathlam Cauk cu Baibal thiamsang hna nih, Lamkaltu Johan tial mi a si tiah an ti. Patmos tikulh i sal a tan lio ah a ṭialmi a si (Biathlam 1:9). Baibal thiamsang tam deuh nih Biathlam cauk cu AD 90-96 hrawng, siangpahrang Domitian chan lio ah ṭial mi a si ṭheo lai tiah an ti. Zeicatiah Khrihfa hna nih an tonmi hremnak, siangpahrang biak awkah an hnek hna nak, zatlang nun le chawlet chawhrawlnak in hrial an ton nak nih fiang ngai in a langhter, ti a si. Cucaah Biathlam cauk cu hremnak a tongmi zumtu hna thazaang pek nak, Pathian cu cungnung bik a sinak le zumhawk tlak a sinak kha a hngalhter hna. Cun Jesuh Khrih cu teinak a hmumi Bawipa a si ti a langhter i zumtu hna kha zumhawktlak sinak le intuar khawhnak an ngeihnak lai thazaang a pek hna. 

Baibal Chungah:

Thlacamnak Cu A Thiangmi Le A Thawngmi A Si 

Thlacamnak cu Khrihfa hna caah a thiang mi le a ṭhawng mi a si. Thlacamnak hi a thiang mi a sinak cu siangpahrang David nih hi ti hin a langhter, “Ka thlacamnak cu zihmui bang in ka cohlan piak law ka kut ka hler mi cu zanlei raithawinak sa bangin ka cohlan piak ko,” a ti (Salm 141:2). Thlacamnak hi a thiangmi a sinak cu kan Baibal hmun dang zongah kan hmuh khawh (Rel ding: Biat 5:6; 8:3-4; Heb 4:16). Baibal thiamsang G. K. Beale nih, Biathlam chung i Baibal caangthim thlacamnak cu vancung khua hmun biaknak ah aa telmi in langhter a si, tiah a fianter. Zeicatiah thlacamnak cu Pathian hmai i biakṭheng in a hung chuak mi a si caah, Pathian thiannak ah aa tel. Beale nih thlacamnak cu minung bia ruangah si loin Pathian a thiangmi umnak le Pathian tinhmi chung ah pekchanhnak a si caah a ṭhawng mi a si, tiah a ti. 

Cun zumhnak in thlacamnak cu a ṭhawng tuk mi thazaang a ngei tu a si. Cu sining cu Lamkaltu Jeim nih hi ti hin a langhter, “Zumhnak in thla an camnak nih khan a zawmi kha a dam ter lai; Bawipa nih damnak kha a pek ṭhan lai i sualnak a tuah mi kha ngaihthiam a si lai,” (Jeim 5:15). Thlacamnak nih a thawngmi thazaang a ngeihnak cu Baibal hmun tampi ah kan hmuh khawh (Rel ding: Mar 11:24; Mtt 21:22; Lam 4:31; 2Kor 7:14; Fil 4:6-7). Leon Morris nih Biathlam chung i thlacamnak cu a derthawm mi le hmelchunhnak men a si lo, Pathian timhtuahnak ah a cawlcangmi thazaang pakhat in langhter a si, tiah a ti. Vancung thil sining nih thlacamnak cu Pathian ṭhawnnak ram ah aa tel ti kha a fiangter. Thlacamnak cu vancung biaknak ah aa tel caah a thiangmi a si, cun Pathian nih Amah hmang in cawlcangh aa thim caah thlacamnak cu a thawngmi zong a si. 

Thlacamnak Cu Pathian Nih Raithawinak Ah A Cohlan Mi A Si 

Zumtu hna thlacamnak cu Pathian nih raithawinak bang a cohlan mi a si. Baibal biakam hlun kan zoh tikah Israel mi hna raithawinak le thlacamnak cu ṭhan awk a tha lo mi a si. Raithawinak le thlacamnak cu fek tein aa seng i a kal ṭi mi an si. Salm caṭial tu nih, “Lawmhnak chimnak rawithawinak cu kan pek lai i na sinah thla ka cam lai,” tiah a ti (Salm 116:17). Baibal thiamsang William Barclay zong nih Biathlam 8:3-4 cu Biakam Hlun biakinn lei biaknak he a pehtlaihter. Zihmui kha raithawinak caah nifate pekchanh a si bantukin Khrihfa biaknak ah saram raithawinak kha thlacamnak nih a thlen, tiah a fianter. William Barclay caah thlacamnak cu Pathian a lawmhtertu thlarau raithawinak a si. 

Baibal thiamsang Richard Bauckham nih, rimhmui hmanthlak cu Pathian nih thlacamnak a cohlannak ah a langhter. Cun thlacamnak cu a sunglawi tukmi thil pakhat in langhter a si, vancung ah chiah a si i upatnak he pehtlaih a si, tiah a ti. Thlacamnak kan ti mi cu holhtheihlo in thlacam le pumpek thlacamnak a lawnh mi a si i Pathian lung a tongmi raithawinak a si. Lamkaltu dal 10 chungah Rom ralbawi Kornelias le a chungkhar nih Thiang Thlarau an tinconak cu Pathian sinah zumhnak in thla a camnak le misifak hna a bawmhnak hna cu Pathian nih a cohlan piak caah a si. Thlacamnak cu Pathian nih raithawinak ah a cohlan mi a si (Rel ding: Salm 66:15; 69:30-31; 107:22; 116:17; Mal 1:11). 

Thlacamnak Nih Van le Vawlei A Pehtlaih 

Mitampi kan thlacamnak cu van le vawlei karlak ah pehtlainak kan tuah khawhnak hlei phunkhat a si. Phundang cun thlacam cu Jakob nih a mang ah a hmuh mi vawlei in van tiang a phan mi hlei bantuk a si. Baibal thiamsang Craig R. Koester nih, Biathlam (Bia 8:3-5) cauk nih thlacamnak cu van le vawlei karlak ah hri bantuk in a langhter… thlacamnak cu cunglei ah a kai i, Pathian tuahsernak cu tanglei ah a rung ṭum, tiah a ti. Cu sining kan fian khawh nak lai¬_ Israel mi hna cu Pathian nih hi ti hin a ti hna, “Ka min in kawh mi ka mi hna nih khan an lung an ṭhumh i thla an cam i ka hmai an kawl…ah cun, van khin ka run theih lai i an sualnak cu ka ngaihthiam hna lai i an ram ka damter lai,” tiah a ti (2Chan 7:14). 

N. T. Wright nih, thlacamnak cu Pathian nih vawlei uknak ah minung i tel khawhnak nawl a kan pekmi lam pakhat a si, tiah a chim. A langhter duh mi cu, thlacamnak nih vawlei sual ṭhawnnak a teinak le minung mit nih hmuh khawh lo mi athur thlarau rianṭuannak vialte a teinak kha fiang tein a langhter duh mi a si. N. T. Wright nih a chim rih mi cu, “Thlacamnak nih vawlei pahnih kha a pehtlaih hna,” tiah a ti. A langhter duh mi cu, kan Bawipa Jesuh Khrih min in thla kan camnak nih van le vawlei kar ah a cat cang mi pehtlaihnak vialte kha a thar in pehtlaihnak a ser. Thlacam kan daithlan tikah van he kan i hlat deuhdeuh i vawlei ah kan pil deuhdeuh ve tinak a si. 

Harnak Ton Caan Ah Thlacamnak Nih Ruahchannak A Kan Pek 

A cung lei ah kan langhter cang bang in Biathlam cauk ṭial lio caan hi Jesuh Khrih zultu le a zumtu hna nih harnak le hremnak fak pi an in lio caan a si. Hi lio caan harnak a ing tu hna caah ruahchannak a pit ngaingai. Cucaah, Paul zong nih Rome ah a um mi harnak a tong cuahmah mi Khrihfa hna kha hi ti hin ca a kuat hna, “Nan i ruahchan mi thawng khan nan tha nuam ko u; harnak nan in tikah lungsau thinfual in um u law thla cam zungzal u,” tiah a ti hna (Rom 12:12). Harnak hna hi zumtu hna caah a donghnak a si lo, harnak hna hi thlacamnak nih a tei i thlacamnak nih ruahchannak a kan pek. 

Baibal thiamsang Jürgen Moltmann nih a chim mi cu, thlacamnak nih harnak caan ah ruahchannak a kan ngeihter, tiah a ti ve. Biathlam 8:3-5 nih hremnak a tongmi Khrihfa hna thlacamnak kha tuahsernak in hmuh awkah ruahchannak a pek hna, tiah Eugene Peterson nih a fianter. Kan nunnak ah sifah harsatnak hi aa pehzulh ko zongah, thlacamnak nih zumtu hna kan nun cu Pathian nih a ngeih ti kha a kan hngalhter. Thlacamnak cu harnak a tongmi zumtu hna caah ruahchannak, inkhawhnak le zumhtlak sinak hrampi ah a cang. 

Biadonghnak 

Nifatin kan nunnak ah thlacamnak le Jesuh Khrih a zumtu kan sinak hi ṭhan awk a ṭha lo mi a si. Cu caah Paul zong nih Thesalon khua zumtu hna kha, “A zungzal in thlacam u,” a ti hna (1Thes 5:16). Mithiang Paul nih thlacamnak cu hmualngei mi a sinak, a ṭhawng mi a sinak le thlacamnak nih thil ti khawhnak a ngeihnak hna hi a rak i fiang tuk. A cung lei ah ka langhter mi nak hmanh in thlacamnak nih a tuah khawh mi thil hi a ngan deuh lai. Cucaah hawi dawt hna, thlacam daithlang hna hlah usih. Thlacam ah ṭang chinchin hna usih. Thlacamnak cu; a thiang mi le a ṭhawng mi a si, Pathian nih raithawinak ah a cohlan mi a si pinah thlacamnak nih van le vawlei a pehtlaih i harnak ton caan ah thlacamnak nih ruahchannak a kan pek. 

Ca relnak in thazaang a la tu nan cungah Pathian thluachuahnak um ko seh! Amen.