Dawtnak Pathian

Laimi tampi nih Pathian kong kan i fian ning hi ruah a herh ngai ko tiah ka hmuh. Pathian cu dawtnak a si ti kan hngalh nain kan i fiang tak tak lo. Pathian kong kan theih mi a tam nain kan i fiang lo. Pathian cu dawtnak Pathian a si kan ti nain minung pakhat le pakhat kan i daw lo. Thla kan caam tik ah Khrihfa a si mi pumpak pakhat cio nih Pathian cu ka Pa, ka Pa tiah kan ti nain, Pathian fa a si mi pumpak pakhat cio tu cu kan i daw in kan i rem kho lo. Bible cawnpiak ning ah inn le pa cu mah le mah i dawt bantuk in kan i dawt ding a si nain kan i daw kho fawn lo. Cucaah dawtnak in a khat mi Pathian fa kan si nak ah kan lung put, kan ziaza le kan sining kan i zoh than a herh.

Jhn.3:16,“Cuticun Pathian nih vawlei hi a dawt hringhran caah a Fapa ngeihchungte kha a pek, cu caah a mah a zum mi paoh cu an thi lai lo zungzal nunnak an ngei lai”. Pathian nih a kan dawtnak cu Johan 3:16 ah hin aa fun tiah bible thiam sang hna nih an ti. Pathian dawtnak cu Paul nih hi ti hin a langhter, “Asinain Pathian nih cun zeitluk in dah a kan dawt kha hitihin a langhter: kan nih cu misual kan si ko rih lio ah hin Khrih cu kan caah a thi,” tiah Rom 5:8 ah a ti. Cucaah Khrihfa kan si nak le Pathian fa kan sinak ah hin a dingfal mi lawng va dawt si lo in mithmuh hrimhrim i a sual ko mi minung zong kha va dawt ding a si nak kha a kan cawn piak.

Jesuh Khrih a thawhthan hnu ah a zultu hna sinah aa langh lioah Jerusalem in vawleicung khua zakip ah ka thawngtha va chim u, a ti hna. Peter nih, Bawipa thihnak fak bik in an that mi hna sinah cun maw na thawngtha cu kan chim ko lai, tiah a hal. Jesuh nih cun, ka hmai ah cil a cha tu hna caah ka pennak chungah hmunhma a um ko, Ka lu ah hling luchin a ka chin tu hna caah sui luchin chiahpiak an si. Ka hnak fei in a ka chuunh tu hna caah ka thin lungah hmunhma ka chiah piak hna, tiah a ti.  Jesuh Khrih nih a kan dawtnak ah Paul nih cun aa fiangtuk i hi tihin a langter (Rom 8:35), “Cucaah a ho nih dah Khrih dawtnak he cun a kan then khawh lai? Harnka nih maw, tenhinnak nih maw, hremnak nih maw, rawltamnak nih maw, thihnak nih maw, zeital nih a kan then kho hnga maw?” (Rom 8:37), “zeihmanh nih a kan then kho lai lo, hi thil vialte hna chung hin a kan dawtu thawngin kan nih cu teitu hna nak in teitu kan si deuh,” tiah a ti.

Martin Luther King, Jr nih cun, “Dawtnak a sullam hi thinlung cawlcanghnak in a chuak mi thil phun in ruah sual lo ding a si. Greek ca in tial mi Biakamthar ah hin dawtnak phunthum kan hmuh. Pakhatnak ah, ‘Eros’ timi dawtnak hi aa dawh mi thil phun, asiloah nungak le tlangval karlak I a um mi dawtnak phun a si. Plato langhter ningah cun ‘Eros’ cu thlarau nih Pathian a duhnak kong langhternak caah a hman. Pahnihnak ah ‘Philia’ timi dawtnak hi hawikom karlak I a um mi, pakhat nih dawt ruangah dawt than vemi dawtnak khi a si. Pathumnak cu ‘Agape’ dawtnak a si. Midang sining a hngalthiam piak tu, aa dang khun mi le mi vialte khamhnak a pe tu dawtnak a si. A khat in a khat mi dawtnak le a liam in a liam mi dawtnak a si i mi nih ra ka daw than ve hna seh timi ruahchan nak a ngei lomi dawtnak a si. Hi zawn ah hin, midang kan dawtnak hna a ruang cu kan duh hna caah a si lo, dawt an i hlawh ruang zongah a si lo. Mi zeipaoh kha kan dawtnak hna a ruang cu Pathian nih a dawt hna caah a si. Hi zawn ah hin thatlonak a tuah tu kha kan dawt, a sinain a tuah mi thatlonak kha cu kan huat,”  tiah a ti.

Cu caah Pathian cu dawtnak a si i a dawtnak cu a dongkho lo, a ziam kho lo. A dawtnak cu a liam in a liam. Cu caah Pathian a fa le kan nih Laimi phun zongnih cubantuk a liam in a liam mi dawtnak cu kan i ngeih ve a herh. Pathian dawtnak hi ruat lengmang hna usih law nifatin kan nunnak ah hin Pathian sin in a ra mi dawtnak nun ah lam a kan hmuh sak ko lai.

Bibliography

Dr Siang Zi. Hmual Ngeimi Tahchunhnak 210. Yangon: privately printed, 2018.
Rung Lian, trans. Dawtnak Thazang. Yangon: n.p., 2018.

                    Pathian Ah A Um Mi Sining

Biahmaithi

Laimi tampi nih Pathian sining cu a theih cu kan theih nain kan i fiang lo. Pathian cungah a um mi sining kan i fian lo caah Pathin kan hmuh ning kha aa palh tawn. Bianabia ah, Pathian cu dawtnak le velngeihnak in a khat mi Pathian a si ko nain vawlei nih a chuahpi mi hnarnak kan ton tik ah, “Pathian dantatnak a si” tiah Pathian kha kan pum tawn. Cun khua awng kan ton ah le Pathian kan philh. Cucaah Lai miphun (Chin miphun) nih Pathian sining hi a theih lawng theih silo in a fian in i fiang usih, ti hi saduh ka that. Pathian sining cu kan hngal kho dih lai lo. Sihmanhseh Pathian aa phuannak Bible charchanh in a tang lei ah ka hun langhter.

Pathian Sining 

Pathian sining cu a thuk a kau tuk hringhren. Minung hngalhnak nih Pathian sining cu a phan hrimhrim lo. Sihmanhseh Paul nih Kolose khua i Khrihfa hna cu, “Zeicatiah Pathian sining cu tling khitkhat tein Khrih minung sinak ah khan a um,” tiah a ti (Kol. 2-9). Phundang in kan hmuh khawh mi cu Pathian sining cu a kan khamhtu Jesuh Khrih chungah a tling dih, tinak a si. Cu caah kan nih nih Pathian mui kan hmuh khawhnak cu a kan khamhtu Jesuh Khrih lawnglawng ah hin a si.

Jesuh Khrih sining zoh in Pathian sining kan hmuh khawh mi cu a tanglei bantuk hin a si:

1. Dawtnak

2. Velngeihnak

3. Dinnak 

4. Thlarau pum sinak, le

5. Ceunak, hna hi an si.

1. Dawtnak

Pathian cu dawtnak in a khat mi a si. Pathian a dawtnak cu David nih aa fian tuk caah, “Bawipa, a fek mi na dawtnak cu van a tawng i zumhawktlak na si nak cu van a phan,” tiah a ti (Salm 36-5). Cun kan Bawipa Jesuh Khrih nih cun, “Ka Pa nih a ka dawt bantuk te in kei zong nih kan dawt ve hna; kan dawtnak hna chungah hin um ko uh,” tiah a kan ti (Johan 15:9). Cu bantuk dawtnak a thuk in a sang mi hi Pathian sin lawnglawng in kan hmuh lai. 

Martin Luther King, Jr nih cun, “Pathian dawtnak cu Agape dawtnak a si i mi dang sining a hngalh piak tu aa dang khun mi le mi vialte khamhnak a pe tu dawtnak a si. A khat in a khat i a liam in a liam mi dawtnak a si i mi nih ra ka daw than hna seh timi ruahchannak a ngei lo mi dawtnak a si ,” tiah a ti. Cuaah Pathian nih minung a kan dawtnak cu minung hngalhnak in fainter zongah a dihlak in fainter khawh a si lai lo. Pathian dawtnak dongh ni a ngei lo, a dawtnak niceu cu tlak ni a ngei lo, a fa le kan caah.

2. Velngeihnak

Pathian vel cu a ngan tuk ruangah, a mi le a fa le hna caah cun Pathin vel cu hnangamnak a si. Nehemiah nih Bawipa Pathian cu, “Sihmanhsehlaw nangmah cu vel a ngei i zaangfah a thiam mi Pathian na si caah le na velngeihnak cu a ngan caah a donghnak kha a phak ter hna lo i na hlaw hna lo,” tiah a ti (Nehemiah. 9-31). Pathian vel cu a ngantuk caah sualnak le dinlonak in a khat mi minung zongkha, a vel chungah an i tlum ko.

Pathian vel kan hmuh ning le a rat ning cu biakamthar Johan thawngtha cauk chungah hi ti hin a langhter, “Pathian nih Phungbia cu Moses thawng khan a kan pek, sihmanhsehlaw vel le biatak cu Jesuh Khrih thawng khan a ra,” (Johan 1:17). Cubantuk thiam cun Pathian vel a ngan tuk mi cu Paul zong nih Rom khua Khrihfa mi hna cu, “Nawlbia cu a rung um i palhnak kha a karh chinchin, sihmanhsehlaw sualnak a karhnak hmun ah khan Pathian vel cu a karh chinchin ve,” tiah a ti (Rom 5:20).

Pathian nih misual vel a kan ngeih ning hi a thuk in a sang hringhren. Pastor Dr Khar Ling nih cun, “Hi ti hin chim hna usih! Nihin na ka pek mi caah kaa lawm tuk. Ni zaan nak in mi tha deuh in ka ser ko. Ka pum le ka thinlung le ka thlarau khan a kut chungah kan chanh dih, ti in chim peng hna usih! Zeicatiah Pathian nih, ‘Ka vel hi nan caah a za ko’ tiah a ti,” tiah a ti.  Cucaah Pathian vel a ngan mi ruangah hin Pathian sinah hin lawmh bia tu chim lengmang ko hna usih.

3. Dinnak

Pathian cu dinnak a tuah tu, dinnak a duh mi le dinnak in bia a ceih tu a si. David nih cun Pathian cu a ding mi a si le dinnak in bia a ceih tu a si kha aa fian tuk caah Bawipa cu hla in a thang that. Cu hla cu, “Bawipa cu dinnak a tuah mi ruangah ka lawmh lai, Cungnung bik Bawipa cu hla in ka thangthat lai,” tiah a ti (Slam 7:17). Cun Israel miphun tarpa pakhat nih Pathian sianah a thlacam ning cu, “Bawipa Pathian, na thawnnak cu ka thangthat lai, na dinnak, nangmah dinnak lawnglawng kha ka thanh lai,” tiah a si (Slam 71:16). Dinnak tuah cu Pathian hrimhrim nih a thawk mi a si. Cu caah Pathian fa ka si aa ti mi nih cun, dinfalnak in kar a hlang ding kan si.

Pathian cu a ding mi Pathian a si, Fapa Jesuh Khrih zong dinfalnak in Pa Pathian rian kha a tuan. Cun Paul nih cun Rome Khrihfa hna cu, “Cun a tu caan ah cun Pathian ding a si kha aa langhter i Jesuh Khrih a zum mi paoh kha a luatter hna,” tiah a ti hna. Phundang in cun Pathian cu dinnak in a khat mi a si i, cu a dinnak cu fapa Jesuh Khrih ah khan a tling i, fapa Jesuh Khrih a zum mi paoh cu luatnak an hmu lai tinak a si. Henry Lalhmangaih nih cun, “Dinnak na dirpi ngam a si ah cun, sualnak chungah na tlu lai lo ,” tiah a ti.

4. Thlarau Sinak

Pathian cu thlarau a si. Pathian, thlarau a sinak cu kan bible ah tampi kan hmuh. Josef cu Pathian thlarau nih a um pi mi pa a si. Josef nih Siangpahrang Faro mang a leh piak khawh tikah, Josef cu hi tihin a ti, “annih cu a thawh hna i, ‘Hi bantuk minung hi a dang khuazei ah dah kan hmuh khawh ti hna lai, Pathian thlarau nih a umpi mi hi?’ a ti,” tiah a ti (Gen 41:36). Cun biakamthar Johan chungah, “Pathian cu thlarau a si i a biatu hna nih cun thlarau le biatak in an biak awk a si,” tiah a ti. Cu caah Pathian cu Thlarau a si, lianngannak in a khat mi a si. Minung ruatnak le hngalhnak nih phak lo mi a si.

5. Ceunak

Pathian cu ceunak a si, a sullam cu kan theih khawh nak hnga dingah a mah tein aa phuang mi Pathian a si. “Chun ah ni cu na ceunak a si ti lai lo i zan ah thlapa cu na ceunak a si ti lai lo. Bawipa cu zungzal in na ceunak a si cang lai i ka sunpar nak ceunak cu na cungah a tlang lai” tiah Bawipa nih a ti (Isaiah 60:19). Cun James 1:17 chungah aa thleng bal lo mi Pathian a sinak kan hmuh fawn, “Laksawng tha le laksawng tlamtling paohpaoh hi vancung in a ra mi an si; vancung i a ceumi thil a sertu Pathian sinin a rami an si. Amah cu aa thleng lo, vancung thil ceu hna le cu thilceu hna thladem cu an i thleng lengmang nain a nih cu aa thleng bal lo,” tiah kan hmuh.

Paul cu ceunak hmangin Bawipa Pathian nih a auh, “Damaskas khua a hei fuh lio, khua pawng a hei phak ah khin, chikhat te ah van in a run ceuh. Vawlei ah a tlu i aw pakhat nih, ‘Saul, Saul, zeicahdah na ka hrem?’ tiah a ti thawng kha a theih. ‘Ahodah na si, Bawipa?’ tiah a leh. Aw nih cun, ‘Na hrem mi Jesuh ka si. Tho law khuachungah khan va lut tuah, khika ah na tuah awk hnga kha an rak in chimh lai,’ tiah a ti,” (Lam 9:3-6) tiah kan hmuh. Cucaah cun Biakam Thar siseh Biakam Hlun ah siseh, Bawipa Pathian cu ceunak in aa lang kha a tu le tu in kan hmuh khawh.

Biadonhnak

Pathian sining cu minung sining in hngalh khawh a si hrim lo. Sihmanhsehlaw Pathian sining kan hngalh bik nak cu, Pathian aa phuan nak Bible cauk lila ah hin a si ko i Bible lawnglawng ah hin Pathin sining le a duh ning aa phuan nak cu kan hmuh khawh.

Bibliography: 

Catialtu min hngalh a si lo. “Pathian Nih Zei Bantuk Sining Hna Dah A Ngeih: Pathian Hi Zei He Dah Aa Lawh?.” Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.“Vennak Innsang Online Library.” https://www.gotquestion.org/Chin/Hakha/index.html (accessed 5 August 2018).

Rung Lian, trans. Dawtnak Thazang. Yangon: n.p., 2018.

Siang Zi. Hmual Ngeimi Thluachuahnak 210. Yangon: privately printed, 2018.

Lalhmangaih, Henry. “Christian Nun.” In Sui Phungthlukbia 1234. comp., Job Lal Neih Sum. Tahan- Kalaymyo: Zolun Printing Press, 2014.

THANNAK AH BIAKNAK LAWNG SILOIN RAMKHEIL ZONG RUAH A HERH

                                                                                                                             Salai Adam Hre

Add caption

Chin ram a thangcho kan ti lio ah kan thancho ning hi zohthan lengmang a herh. Kan thancho ning hi zei bantuk in dah kan than ti hi ruah lo awk a tha ti lo. Ngakchia cu a than tikah a lu lawng thang in a pum thang hlah sehlaw, cu ngakchia cu a than ning a tha kan ti kho hnga maw? Cu bantuk cun Chin ram a thangcho, Chin miphun kan thangcho kan ti tikah kan than ning hi kan i fian a herh ngai lai. Ngakchia bantukin a lu lawng a thang mi kan si sual ah cun a tling mi thannak a si ti khawh a si lai lo. Cu caah Chin miphun pumpak pakhat cio nih kan than ning hi kan ruah a herh. Biaknak lawngin kan thang sual maw, siloah ramkhel lei lawng in dah kan than?

Chin miphun hi sertu Pathian kan duh kan dawt kan ti nain caan tampi cu sertu Pathian silo in Evangelist kan duh deuh hna i kan dawt deuh hna. Evangelist a nih nih cawnpiak nak a tuah lai kan ti ah cu ceilak le luan lak in chawva thazang kan chuah. Hi ti ka ti tikah a thalo ka tinak a si lo. Evangelist kan pa le nih a kan cawnpiak i kan i lawmhtuk ah Khrihfabu nih kan ngeih lo tiangin kan pek. Thiltha lo cu a si lo, a tha ko. Sihmanhsehlaw kan ruah lo mi le kan tuak lo mi a um ziar. Pathian rian kan tuan a si ti zongin kan ruat lem lo mi a um ziar. Cu cu Ramkhel rian tuannak a si.

Chin miphun nih ramkhel riantuan nak hi Pathian rian tuannak phunkhat a si tiah kan ruah lo mi hi a poi taktak. Ramkhel kong he aa pehtlai mi thawngpang Biakinn chung than hmanh ah ‘Biakinn i Ramkhel kong thanh cu’ tiah kan zai. Kan ram le kan vawlei hi Pathian thluachuah rosung a si ve hi kan hngal hnga lo maw, ka ti. Ramkel he i pehtlai in bawmh hal hmanh ah kan vuivai. Ramkhel kong he i pehtlai in ngeihchiah chawva thazang chuah cu Pathian rian tuan ah kan ruat tawn lo. Kan ram le kan vawlei cu Pathian nih rosung a kan pek i zohkhenh dingah rian pek kan si kun lo maw? Si ee…kan ram kan vawlei Pathian rosung cu zohkhenh dingah rian pek, tuanvo khinh kan si.

Israel miphun hna cu Pathian nih Canaan ram cu rosung ah a pek hna. Cu ram cu zohkhenh dingah riankhinh an si. Ram le miphun kilven nak caah tiah a caan ah ral an tu, a caan ah rawk an ulh, thla an cam. Pathian thluachuah Canaan ram kilven nak dingcaah sui le ngun in siseh thazang in siseh, nunnak in siseh an pek. Pathian nih Canaan ram kilven ding hrimhrim ah rian a khinh hna caah Israel mi hna nih an miphun le an ram kilven cu Pathin rian tuan ah an ruah ko. Cu ti an ruah cu a hmaan mi a si, Pathian fial mi rian an tuan a si ko.

Chin miphun nih Israel miphun hna tuanbia kan zoh tikah kan cungah Pathian nih a kan khinh mi tuanvo hi zei a si ti cu kan i fiang ko lai dah. Chin miphun nih Pathian rian khinh mi hi Khrihfabu tiang lawngah a phan. Cu ti Khrihfabu tiang lawng a phak cu ngeih chiat awk ngai a va si hnga. Khrihfabu leng ramkhel rian tuan nak chung zongah a phak awk a si. Cu ti ka chim tikah, “biaknak le uknak cawhthup ding a si”, tiah ka ti duh nak a si lo hih. Langhter ka duh mi cu, “ram khel rian tuan nak hi Pathian rian khinh mi a si ve ko dahkaw, Khrihfabu le pumpak pakhat cio nih a lam kip in tanpi le thazang pek ding a si, bawmh a herh ah bawmh ding a si”, ti tu hi ka langhter duh mi a si.

Chin miphun a lamkip in kan than khawh nak dingah biaknak lawng in a si kho lo ramkhel lei zong in kan then a herh. Kan i cawnpiak tik zongah hin biaknak lawng te in kan i cawnpiak mi hi ruah a herh ngai lai. Ramkhel lei he aa pehtlai mi cawnpiaknak zong hi tam deuh in i cawnpiak le theih kan herh. Biaknak lawng ah rit i kan umnak kan ram le kan vawlei kan miphun nih zei kan ton hngalh lo hna hi, tih a nung ngai lai. Cu ve bantuk in ramkhel lei lawng ah rit i thlarau nunnak ca zong ruah lo kha cu tih a nung ve lai. Cu caah a lamkip in a thang mi si kan herh. Chin miphun nih kan i fian a herh cang mi cu Biaknak le Ramkhel hi fonh awk a that lo bantuk in thancheu awk a tha lo ti hi kan fian a herh. Kan ram thanchonak ah ningcang tein a thang mi le that than in a thang mi ngakchia bantuk kan si nak hnga pumpak pakhat cio nih rian kan ngeih.

November 16, 2016 KSSB Sathluak zuar lio. Hmanthlak tlawmten.