Teinak Petu Cu Pathian A Si

Teinak Petu Cu PATHIAN A Si

Lunglawmhnak

            PATHIAN nih raltuknak hmun ah a ralkap thluamtling he thlah mi ka si cu ka phut lo a zaangfahnak a si. Kan ral cu mit in hmuhlo mi vawlei sual ṭhawnnak hna kha an si. Raltuknak hmun in PATHIAN nih teinak nganpi he a ka kirpi ṭhan lai, tiah zumhnak ka ngei. PATHIAN le kan Bawipa Jesuh Khrih sal ka si cu ka phutawk lo thluachuah a si­­__lawmhlo in ka um kho lo.

Biahmaiṭhi

            Baibal thiamsang minthang N.T.Wright nih, “Minung nih kan ton mi thil hna hi i ruahlo in a cang mi (accident) phun khi a silo. PATHIAN nih kan caah a ṭha in khuakhan mi (program) chungah thil kan ton le kan ṭhut dir hi a si” a ti. Khua ka ruah mi cu, nihin i kaa timh mi rian le ka ṭuan ding mi rian hi accident cu a si lai lo, PATHIAN program a si ko lai__ti hi a si. Hi rian cung i ka nun nih biakhiahnak a tuah mi hi PATHIAN program a si lai ka zumh. Cu rian cu mit hmuh lo raltuk rammui (Khrihfa Mission) rianṭuan hi a si.

Ka caah Pur

            2016 Jun (Hniarno) thla ah Malaysia in Hakha ka phan. Hakha ka phaknak a ruang cu Baibal sianginn kai ruah ah a si. Baibal sianginn kainak cu India lei kal ning law, tiah saduh ka that. Kalnak kongkau he hawikom dang pehtlaihnak zong kan ngei cang. Hmaizarh lei cun India lei ah kan kal lai tiah, hawikom dawt he biachahnak kan ngei. Cu lio caan cu ruah zarhkhat a ih caah kan inn thlang innhmun chunh mi nih kan inn a dawh i cozah nih kan inn a kan ṭheh ter. Ka caah Pur thla chung luh lai cu pur taktak khi a si. Kan chung tein caan sau nawn inn ngeilo in khua kan sa. India lei kal ding le Baibal sianginn kai ding saduh ka thah mi vialte an rawk dih. Sunghno ka nu le ka pa nih, “tu kum cu kan inn le kan lo rawh he kan dih dongh tuk caah i din ko,” tiah an ka ti. Ka nu le ka pa bia ka al ngam lo nain Baibal sianginn kai lo ding cu a ruah in ka ruat kho lo. Ka nu cu bia ka ruah i, “ka nu, kumkhat i dinh hi ka caan a pam tuk lo maw?” ka ti. Ka nu cu khua a ruat i zeihmanh kan ngeih lo bu in CCU (Chin Christian University) ah Baibal cawng ding in a hna a tla.       

Baibal ka cawnnak Chin Christian University

Ka caah Chiapa

            Inn ngeilo in mi inn in sianginn ka kai. Ka caah a har ngai ko. Hniarno (Jun) thla chung cu caan karlak te ah aa hung liam. Chiapa (July) thla chungin CCU hostel ah um dingin saya te ka nawl hna i an ka cohlan. Hostel um cu ka ruah ning in a rak si hoi lo. Rawlei tidin kaa harh taktak. A ruang cu Kalape kha ziangfatin buhro he ei a si (Kalape hi a fe hmuh khawh a si lo). Zaanriah hi kawl bawnbawk le kawpi hlum keu kha chaan a si (mehkeu dan hi chiti tlawmte le ti tamnawn in keu a si). Ka hnarno ruh nih a ka ṭam caan a tlawmlo. Chiapa thla cu ka caah a chiakha ngai in ka ruat. Pasal, tiah kaa hnek leng mang i Kalape le Kawpi hlum cu ka duh ngai mi rawl ah a hung cang. CCU ah kumli chung sianginn ka kai i 2020 March 15 ah Diploma In Theology certificate tlamtling tein ka la.

Diploma In Theology certificate ka lak lio

Ka nunnak ah khiah a har mi bia

            2020 March 14 chun sumilam hleihnih hrawng degree lak rehearsal kan tuah lio ah Pastor Lian Tin Sang a ra i, ka nau biaruah kan duh tiah a ka auh. Bia a ka ruah mi cu, “ka nau Kanpalat peng Khapan khua ah missionary kan herh i naa pumpe kho lai maw?” tiah a ka ti. Baibal degree zong ka la rih lo tiah, keimah nih cun kaa pumpe lai__ka ti lo. Kaa ruat rih lai, tiah bia ka leh. Mission kal le kal lo ding kong cu chun he zaan he ka ruat, thla ka cam.

            2020 March 16 ni a hunphak tikah kan hawi Om Ki Ling nih sianginn kaiṭi hawikom an khua (Pinring Khua) kal a kan sawm. Pinring khua cu March 17 ni ah kan phan. Pinring khua cu Mission Field a si caah khua ka ruah ning aa phundang ngai. Pinring khua nithum kan caam chungah Hakha lei in Pastor Lian Tin Sang nih, Khapan mission field i, i pumpek ding in a ka nawl i “kaa ruat rih lai” ka ti ṭhiamthiam. Hakha ka phak hnu March 24 zaanlei sumilam 3 tluk ah Pastor Lian Tin Sang cu mission field i, i pumpek dingah lungtho tein ka chawng. Ka khing a rit mi a hung zaang deuh ngai. Hi biakhiahnak hi ka nunnak ah kaa har ngai mi a voikhatnak ka biakhiah a si. 2020 July 1 in Kanpalat peng Khapan khua (Mission Field) kal dingah Zion Baptist Church missionary in cohlan le fehter ka si.

Missionary ka hawi le pa hnih he. Saya Hniang le Saya Sui Mang he.

PATHIAN (mission) rian ah

            PATHIAN (mission) rian cu pumpeknak in ṭuan a si ti ka hngalh. Zeicatiah missionary mitampi tuanbia in hmuh khawh a si. I pumpeknak nih ṭihnak le thinphannak a tei i dawtnak in rianṭuannak a chuahpi. Dawtnak in a chuak mi rianṭuannak nih theiparṭha a chuahter. Dawtnak in a chuak mi rianṭuannak ah kan chambau cio ko. Micheu nih mission rianṭuannak cu tha kan pek i kan aupi nain rianṭuan tu missionary cu kan thlanglamh tawn hna. Mission rianṭuan lo cun Khrihfabu a thi kan ti ko nain rianṭuantu minung biapi ah kan chialo. Rianṭuantu minung cu dawt awkzat in kan daw hna lo i upatnak zong kan pe fawn hna lo. A biapi ngai mi mission rian cu santlailo deuh le cawnnak lei i a niamdeuh mi nih ṭuanawk covo ah kan ruah. Zeitin he PATHIAN lung cu kan va ton rua hnga. Kan lungput kan thlen a herh!

            2020 July 27 in cun PATHIAN mission rian ah thinlung ruahnak dihlak le nunnak thazaang dihlak in kaa pumpe cang lai. Cu ti­­__va i pumpek zong cu a phu ko, PATHIAN muisam keng in ser a si ve mi minung PATHIAN kehram phak pi cu. Dawtnak in hawikom cheukhat nih mission kal cu an ka sianlo caah an ka thloh. Missionary cheukhat tuanbia an theih ve tikah harnak le ṭihphannak lak i va cawlcangh cu ka caah an ruat kho lo. Ka khuaruahhar ngai mi cu, mission rian ah aa pumpe cuahmah mi le aa pumpe cang mi PATHIAN rianṭuan tu hna nih mission rian ah i pumpek le va ṭuan ding cu thloh siloin thazaang tu an ka pek. Cu sining nih cun ka khuaruah a harter ngai. Mission rian ah a kal bal lo mi ka hawi nih dawtnak in mission rianṭuan a ka thloh mi le mission rian ah aa pumpe mi ka hawi le nih mission rianṭuan dingin thazaang an ka pek mi, sining pahnih cuai ka thali tikah mission rian ah pumpek ding nih a lerh deuh.

Degree ka lak lai ah zuk ka suai mi a si.

Teinak petu PATHIAN

            Missionary ka hawi pakhat nih PATHIAN rian he pehtlai in ralrin awk tampi a ka ruah. Keimah zong nih ralrin ding cu cauk pakhat chungah chinhchiahnak he kaa timtuah. A ka chimh mi pakhat cu, “Mission rian ah kaa pumpe na ti lio ah na kir tik i tuanbia dawh he na kir ding cu kan duh pik. Kir tikah tuanbia dawhlo in a kir mi an um caah nangmah le nangmah aa uk kho mi na si a herh,” tiah a ka ti. Cu bia nih cun thazaang tampi a ka pek. Zeicatiah mission rian in ni khatkhat cu tuanbia dawh he ka kir te lai, tiah chunmang a ka manh ter.

            Hi rian, mission rian hi keimah thil tikhawhnak in a si lai lo ti hi fiang tein ka hngalh. Cu caah a rian ka ṭuan mi BAWIPA cu ka nunnak dihlak in kaa bochan. Hi thil ka ton mi le ka ton lai mi thil vialte hi BAWIPA nih a ser mi le a uk mi caan chungah a um dih ko. A cung lei ah ka langhter cang bangin Baibal thiamsang minthang N.T.Wright nih, “Minung nih kan ton mi thil hna hi i ruahlo in a cang mi (accident) phun khi a silo. PATHIAN nih kan caah a ṭha in khua a khan mi (program) chungah thil kan ton le kan ṭhut dir hi a si” a ti. BAWIPA program chungah a cawlcaang ding ka si lai caah ka hna a ngam i ka ral a ṭha. Zeicatiah BAWIPA cu teinak petu Cungnung Bik PATHIAN a si.

Biadonghnak

            A luancia ka nun hi dotkhat hnu dotkhat ka cuanh tikah sunghzatlaknak le harnak tammi lak ah ka rak um. Cu harnak vialte chung in cun kan biak mi PATHIAN nih teitu sinak hmun ah a ka phakpi lengmang. Nihin in a ralai mi le ka ton lai mi hmailei thil nih hin harnak tampi a chuahpi rih lai ka hngalh. Sihmansehlaw teinak hmun ah a ka phakpi tu PATHIAN a um caah ka thinphang lo. Teinak petu cu PATHIAN a si!

Note: A ralai mi 2020 July 27 in cun Kanpalat peng, Khapan khua ah missionary dirhmun in kaa thawh cang lai caah careltu pumpak pakhat cio nih thlacamnak in ka bawm hram uh.

Zumhnak Cu Rian Ah Langseh

Zumhnak Cu Rian Ah  Langseh

Jeim 2:14-17

Ṭuan Hre Thang

Lunglawmhnak

            A tu bantuk a sunglawituk mi zarhpi ni (Bawipa thawhṭhan ni) ah thawngṭha chim khawhnak caan ṭha ka hmuh tikah kaa lawmtuk hringhren. Nihin HTBC biakinn ah thawngṭha chimnak in caan ka hman hi a hramthawk le a donghnak zong a si kho. A sungtuk mi caan a si__Pathian remruat a si lai, ka zumh. Caan a ka petu pastor thawk in ṭuanvo ngeitu le pumh caan hmannak chung i aa tel mi nan dihlak cungah lunglawmhnak tampi ka ngei.

Jeim Cakuat kong tawi

            Jeim cakuat hi kan rel tikah khuazakip ah a um i a puitling cang mi zumtu mibu sinah kuat mi ca sidawh a si. Phundang cun khuazakip ah aa ṭhek mi Pathian mi vialte sinah kuat mi ca a si. Cakuat ṭialtu hi Baibal thiamsang hna nih an dothlat tikah kan Bawipa Jesuh Khrih i a nau Jeim a si, tiah an ti. Jeim cakuat hi Pathian mi vialte hna sinah kuat mi a si kan ti ko lio ah Judahmi Khrihfa hna ca deuh ah rak ṭial mi si sehlaw a dawh ngai. Zeicatiah cakuat mi hna hi Sinakok ah aa pum mi an si (Jei 2:2). Sinakok (biakinn) cu Jentailmi hna nih an ngeih mi a silo. Sihmanhsehlaw Jesuh Khrih zumhnak ruangah Judahmi he Jentailmi he Sinakok biakinn ah rak i pumh ṭi dawh a si. Cun Jeim cakuat nih a doh mi sualpalhnak pawl hi Judah mi hna ziaza deuh an si fawn. Cu sining cu biachim palhnak te hna (3:2-12; 4:2-11;), midang he pehtlai in ningcanglo nun (3:14; 4:11), chiatserhnak biakam (5:12), ngeihchiah zoh in mi thleidannak (2:1-13), ṭuannak tello zumhnak (2:14-18)…tibantuk kha an si. Cu sining cu Judah mi hna ziaza kan ti ko nain nihin ni Khrihfabu cheukhat chung zongah kan hmuh kan ton lengmang mi ziaza an si ko.

Baibal lei ah

            Nihin ah a hlei in thliar le chim ka duh mi cu Jeim nih ṭuannak tello zumhnak a dohnak caah a ṭial mi “zumhnak cu rian ah langseh” ti hi a si (Jei 2:14-17). Zeiruangah Jeim nih zumhnak cu rian ah langseh a ti, tiah cun hruaitu cheukhat nih, “pakhat nih zumhnak a ngei (hi lio ah Sinakok i aa pum mi hruaitu cheukhat hna nih tuahnak in a langhter khawhlo zongah a poi lo zumnak pei ka ngeih ko cu, aa ti mi um dawh an si), a dang pakhat nih tuahnak a ngeih (hruaitu cheukhat hna nih zumhnak ngeilo in biaknak phung le lam an i tlaih ngai, biaknak ruamra aa tleih ngai mi um dawh an si)” tiah an ti. Jeim nih cu sining cu fak pi’n a rak doh, “zeitindah tuahnak um loin mi nih zumhnak a ngeih khawh ning a si ka hmuhsak tuah. Kei nih cun ka zumhnak cu ka tuahnak in kan hmuhsak hna lai,” tiah a ti hna (Jei 2:18).

            Nihin ni Khrihfabu cheukhat zongah zumtu mi tampi nih, “tuahsernak in a langh lemlo zongah a poilo, kan zumh ah a za,” tiah a ti i tuahsernak a hnol mi zumtu kan tam ko cang. A taktak ah cun zumhnak le tuahsernak cu ṭhenawk a ṭhalo mi a si. Jesuh Khrih kan zumhnak ruangah kan nun cu aa thlen hrimhrim awk a si. Phundang cun kan zumhnak cu kan tuahsernak (rian) ah a langh hrimhrim awk a si. Baibal thiamsang min thang a si mi John Calvin nih cun, “Khamhnak tiang a phan mi zumhnak cu rian a ṭuan” a ti. Nihin ni zongah zumtu mitam pi nih, Jesuh Khrih kan zumhnak thawngin khamh kan si kan ti lio ah khamhnak tiang a kan phakpi tu kan zumhnak cu ka nun ah rian in a lang maw, ti hi kan ruahawk ah a ṭha ngai ko.

            (Voikhat cu ka saya pa sinah ka kal i “saya Pathain rian ah aa pumpe ding ka si” tiah ruahnak ka va hal. A ka leh mi cu “Adam, Pathain rian i naa pumpek tikah Pathian sinin siseh midang sinin thil tumtlang va i ruahchan hlah. An dawtu Pathian dawtnak na hngalh mi ruangah dawtnak in va i pumpe” a ka ti. Pual zong nih “ka u le ka nau hna Pathian nih a kan zaangfahnak a ngan mi ruangah hin, Pathian sinah a nung in pekchanh mi raithawinak bantuk i pe tuah u,” tiah a kan ti cu….)

Khrihfabu Hruaitu le Hringtu Nu le Pa

            A hlei in nihin Khrihfabu hruaitu hna nih kan ruah awk a si. Nihin i tlang kan i tar mi le kan rel mi Baibal caang hi Khrihfabu hruaitu le a puitling cang mi hringtu nu le pa hna ca deuh ah a sawh kan ti zongah kan palh tuk lai lo. Zeicatiah Jeim nih cakuat a ṭial hnawhchan cu, Khrihfabu cheukhat chungah hruaitu cheukhat nih zumhnak lawng an i tlaih i zumhnak nih a hrin mi theitlai pakhat hmanh an ngeihlo ti cu fiang tein hmuh khawh a si. Cu theitlai cu Jesuh Khrih ka zumhnak le Amah he a thuk mi pehtlaihnak kan ngeihnak thawng in Thlarau nih a tlai mi theitlai a si (Gal 5:22-23).

            An bu chung i a um mi sifak, eiawk ngeilo le hnipuan ngeilo hna cu va kal hnawh in “Pathian nih thluachuahnak in pe ko seh” ti i a herh mi pek lo in kal tak dawh an si. Jeim nih, hnipuan a herh mi le eiawk ka ngeilo mi nan unau hna cu i thawh riangmang i “Pathian nih thluachuah in pe ko hna seh. Lum tein um u law khim tein ei u, ti cu, an herh mi nan pek ṭung hna lo ah cun zeidah a ṭhathnem? Cu bantuk te cu zumhnak zong cu a si ve, tuahnak zeihmanh a chuahter lo ah cun a thi mi thil a si ko” tiah a ti. (Saya Sang Hnin Lian nih kan cokaa a kang, a ti…cu lio ah kan nih nih “Bawipa nih thluahchuahnak in pe hna sehlaw him tein um hram u” kan ti hna lai….)

            Nihin ah Khrihfabu hruaitu hna, hnipuan a herh mi le eiawk a ngei lo mi kan u nau hna cu lum te um ulaw khim tein ei u ti i an herh mi pek lo in a um mi kan um sual maw? Khrihfabu chungah michambau le pumtlamtlinglo pazeizah dah an um? Thlarau lei ah ti a hal mi hna le zumhnak lei ah khua a sik i thuam a herh mi chungkhar pa zeizahdah an um? Cu bantuk  cun hringtu nu le pa hna kan innpa chak le thlang ah ngakṭah, sifak, hnipuan, ti le rawl a herh mi pazeizah dah an um? Kan bawmhchanh hna awk a si. (Cu sinign cu Jesuh Khrih nih a kan fial mi a si)

Zeiruangah zumhnak ah kan unau harnak a tuar mi kan bawmh khawh hna lo?

            Caan tampi zeiruangah zumhnak i kan unau harnak a tuar mi kan bawmh khawh hna lo tiah cun, kan Bawipa Jesuh Khrih he a thuk mi pehtlaihnak kan ngeih lo caah a si. Phundang cun kan Bawipa Jesuh Khrih i a sal ah kan i ser lo caah a si. Jeim nih cun “Pathian le kan Bawipa Jesuh Khrih sal a si mi Jeim…” tiah aa ti. A taktak ah cun Jesuh Khrih sal a si lo mi nih cun Jesuh Khrih cu a zumh zong an zum kho taktak lo. Jesuh Khrih a zum taktak lo mi nih cun Amah he a thuk mi pehtlaihnak zong an ngei kho fawn lo. Jesuh Khrih he a thuk mi pehtlaihnak a ngeilo mi hna cu an nun ah Thlarau thei a tlai lo. Phundang cun an zumhnak cu rian ah a lang kho lo.

Zakia Zumhnak Le Rian

            Luka 19:1-10 kan rel tikah ngunkhuai khawl a si mi mirum pa Zakia  le Jesuh Khrih an i tonank kong kan hmuh. Zakia cu ngunkhuai khawltu a si i Jesuh Khrih he an i ton hlan ah cun miding, misual, sifak le ngakṭah ruat lo in a mah a rumnak dingah ngunkhuai tam khawh chung tam in a khawl mi a si. Amah a rum cun a za. Sifak mitthli cu a thaithawh le a zaan riah bantuk men a si. Nihin ah Jesuh Khrih he aa tong rihlo mi Zakia nun bantukin a nung mi kan tam lai dah.

            Zakia le Jesuh Khrih an vun i tong i hmunkhat i rawl an vun dum tikah Zakia cu lawmhnak in a khat. Zakia nih Jesuh Khrih cu a mah lungtho tein a thawh i, “Bawipa sifak caah ka ngeih mi a cheu ka pek hna lai i, ka hlen mi hna an um ah cun a lat li in ka cham hna lai” a ti. Dr Siang Zi nih, “Zakia kut cu Jesuh Khrih he an i ton hlan ah cun humtu kut a si. Sihmanhsehlaw Zakia cu Jesuh Khrih he an i ton tikah a kut humtu kut cu samhtu kut ah a cang” tiah a ti.

            Rev Dr. David Van Bik nih Luke hrilhfiah a ṭial mi chungah cun, Jesuh Khrih dawtnak nih Zakia phaisa bawm a va phak, a ti. Pathian kan hngalhnak le Jesuh Khrih dawtnak kan zumhnak nih kan phaisa bawm a phan kho ve cio maw? Phundang cun kan piantharnak nih kan phaisa bawm a phan maw? Mino hna, Jesuh Khrih cu a ka khamhtu ka Bawipa le ka Pathian a si, tiah kan zumh i tipil kan innak nih kan nun ah thlennak a chuahter ve maw?(Dr. Siang Zing, Thawngṭha Kutken II)

Zumhnak ruangah a thiang mi tipilinnak le Bawipa zaanriah

            Tipil Khrihfabu nih Jesuh Khrih kan zumhnak ruangah thianghlim ngai le biapi ngai in kan tuah mi cu zumtu tipilinnak le zumtu Bawipa zaanriah hmannak hi a si. Sihmanhsehlaw cu vialte cu kan thurhnawmh thluahmah cang. A hlei in hringtu nu le pa an zual. Fa le nih tipilinnak hi zei a si hmanh hngal lo in tipil kan in ter hna. Tipilinnak cu, Jesuh cu a ka khamhtu ka Bawipa le ka Pathian a si, tiah a zum mi lawng nih an tuah ding a si. Cu caah cun pei “zumtu tipilinnak” kan ti cu. (Cu lak ah cun va ngeih duh le nupi ngeihduh ruangah tipiling mi kan um rih)

            Zumtu tipilinnak cu a thianghlim mi a si caah kan upat awk a si. Nihin Khrihfabu kip nih zumtu tipilinnak kan upat lo ning hi a poi ngai ko. A cheukhat Khrihfabu ah cun Khrihfabu chung zumtu tipil an in hmanh ah Khrihfa upa tling tein an i tel kho ti lo (a taktak ah cun Pathian cungah kan i lawmh i tipilinnak caan hmannak chungah kan i tel awk a si). Nifate kan nunning, kan cawlcangh ning le kan tuah ṭuan mi hna hi kan zumhnak he aa pehtlai peng ti hi kan hngalh awk a si.

Zumhtlaksal

            German Pastor pakhat nih a chim mi cu; kan Biakinn ah inn phiak tarnu a um, zaan khat cu mang a manh i a mang cu hitihin a chim, “Pastor pa nizaan ka mang ah vancung ka kai, minauh a si i ka va dir ve. A cheu cu faphal an i put, a cheu faphal cu a ṭha taktak. Cu lio ah kei cu changvut (wheat) kaa put caah ka ning a zak i hnu lei ah ka pil. Cu lio ah ka min cu an hun au ve. Zumhawktlak salṭha thil hmete na tuah mi ah zumhawk na tlak an ka ti ah kaa ṭhang ee” a ti. Caan tlawmpal a rauh ah cu innphiak tarnu cu a thi, a ti.

Biadonghnak

            Kan Bawipa Jesuh Khrih kan zumhnak ruang i a chuak mi tuah ṭuannak cu hi vawlei in ser mi kan pum vawlei i a kir ṭhan hnu pinlei zongah man a ngei mi a si. Zumhnak cu rian ah a lak hrimhrim awk a si. Zumhnak hi rian ah langseh kan ti tikah hin Jesuh Khrih kan zumh a herh, Jesuh Khrih a sal ah kan i can a herh, Jesuh Khrih he a thuk mi pehtlaihnak kan ngeih a herh, cu hnu cun Pathian Thlarau nih kan nun ah thei a tlai lai i cu theitlai cu kan minung hawi nih an the tikah Pathian an thangṭhat lai.

Note: 28 June 2020, HTBC Zarhpi zingpumh ah ka chim mi thawngṭha a si.